Groen, sociaal en tolerant zijn de drie kernpunten waar GrienLinks de komende vier jaar op in wil zetten . Net als landelijk kiezen we nadrukkelijk voor deze thema’s, omdat het zo verschrikkelijk nodig is. In Den Haag zowel als in Fryslân.

Groen [het milieu, de natuur, het landschap] verdient meer dan ooit onze steun. De komende tijd is uitermate beslissend voor de waterkwaliteit, de open ruimte, het kostbare cultuurhistorisch landschap, de landschapselementen, de bescherming van de duisternis, de dieren ,de inwoners van Fryslân en wat onze verantwoordelijkheid nog meer raakt: de erfenis die we de generaties na ons moeten geven. Maar ook bereikbaarheid is van groot belang: een goede bereikbaarheid van voorzieningen, van dorpen en met name ook van de steden, waar veel activiteiten zijn geconcentreerd. Fryslân is op het gebied van asfalt en beton bijna af, het wordt nu ook tijd voor investeringen in de ‘zachte’ sectoren.

Sociaal gezien rust er een zware verantwoordelijkheid op de schouders van de toekomstige bestuurders van Fryslân. De provincie mag zich overal mee bemoeien en kan een belangrijke faciliterende rol spelen. In het [meertalig] onderwijs voor het verhogen van kansen, impulsen op het gebied van de werkgelegenheid en een nadrukkelijke rol in de oplossing van het volkshuisvestingsproblemen. Ook moet de toegang tot de zorg gestimuleerd worden en zullen initiatieven op het gebied van welzijn stevig ondersteund moeten worden. Erkenning van de bijzondere en belangrijke functie van steden als verzorgende steden voor de inwoners van deze provincie is absoluut nodig.

Tolerant zijn houdt niet alleen in dat nieuwkomers in onze provincie gastvrij ontvangen worden, maar ook dat de inwoners van Fryslân zich kunnen ontplooien binnen hun eigen mogelijkheden. Kansen in het onderwijs, kansen voor het Frysk en de streektalen, kansen op de arbeidsmarkt, deelnemen aan sport, het culturele leven en mensen die het moeilijk hebben moeten gebruik kunnen maken van sociale vangnetten. Kwaliteit van de samenleving kan alleen bereikt worden als de overheid het goede voorbeeld geeft en ruimhartig voorzieningen in stand wil houden.

Fryslân heeft een naam hoog te houden op het gebied van tolerantie en eigenzinnigheid; laat de komende jaren bewezen worden dat we inderdaad in het ‘beste land van de aarde’ leven.

‘Fryslân is rijk’ is de titel van het laatste hoofdstuk van het verkiezingsprogramma van GrienLinks voor de komende vier jaar. Het is onze vurige wens dat de inwoners van Fryslân daar van mee kunnen profiteren, mee kunnen groeien. Niet in de eerste plaats materieel, maar meer in de zin van de kwaliteit van het bestaan, zoals verwoord in het programma.

Leeuwarden, 9 december 2006.

1. Natuur, milieu en landschap

‘De bomen groeien nog wel, maar niet meer tot in de hemel’

Landschap

De grote verscheidenheid aan landschappen maakt Fryslân tot een unieke provincie: zand, veen, klei, Waddengebied hebben alle uitgesproken eigen kwaliteiten en biotopen.

De druk op de –nu nog deels- rustige gebieden is echter groot. Aanleg van wegen, zoals de Centrale As, De haak om Leeuwarden en de weg Drachten-Emmen, stads- en dorpsuitbreiding, uitbreiding bedrijventerreinen, grootschalige landbouwbedrijven zorgen voor een verder terugdringen van de beschikbare ruimte. Het gaat hier om zowel de kwantiteit van de beschikbare ruimte als de kwaliteit daarvan. Ons kenmerkende Fryske landschap verrommelt. Bij allerlei plannen en ontwikkelingen wordt te weinig gelet op de gevolgen voor de kwaliteit van het landschap. Natuurlijk mag er geen sprake zijn van stilstand, het landschap ontwikkelt zich voortdurend. Wel moet er bij plannen en ontwikkelingen zorgvuldiger worden getoetst op de gevolgen voor de kwaliteit van het landschap.

GrienLinks wil nieuwe windmolens bij voorkeur niet solitair of in meerdere grote clusters in het open landschap plaatsen maar in lijnopstellingen, bij provinciale en rijkswegen en grote doorgaande vaarroutes. Hierdoor passen turbines beter in het landschap.

Milieu

Daarnaast spelen waterkwaliteit, waterberging en op termijn de stijging van de zeespiegel een prominente rol. De enorme, wereldwijde uitstoot van CO2 gaat in de nabije toekomst voor problemen zorgen. Het is tijd voor drastische maatregelen: dat houdt in dat alle vormen van duurzame energie en toepassing van duurzame technieken voorrang hebben.

Het renoveren van woningen volgens duurzame principes en de bouw van energie-neutrale woningen staan daarbij voorop. Dit laatste is goed voor de werkgelegenheid, het milieu en de portemonnee van de burgers.

De bedrijfstakken met een geringe milieubelasting, maar met veel werkgelegenheid en toegevoegde waarde zoals zorg, onderwijs, dienstverlening (in brede zin), duurzame landbouw en toerisme moeten het gezicht van het nieuwe, milieubewuste Fryslân gaan bepalen.

Daarnaast is het belangrijk dat de betrokkenheid bij natuur en milieu vergroot wordt. Natuur- en milieueducatie moeten op het lesrooster van basisscholen en voortgezet onderwijs opgenomen worden. Van de provincie mag een faciliterende en stimulerende rol verwacht worden bij de opzet van programma`s voor draagvlakverbreding voor natuur-, milieu en landschapsbescherming. Deze programma’s zijn bedoeld voor zowel volwassenen als jongeren en kinderen, uit te voeren door organisaties voor natuur, milieu en landschap, gericht op zowel kennis van natuur en milieu als natuurbeleving. Voorzieningen hiervoor (wandel- en fietspaden, vogelkijkhutten, paden voor minder validen, uitkijkpunten e.d.) worden mogelijk gemaakt en uitgebreid.

De eindigheid van fossiele brandstoffen eist een maximale inzet van alternatieven op de energiemarkt. Zonne- en windenergie, warmtekrachtkoppeling, plantaardige brandstof voor het vrachtvervoer op water en de weg, biovergisting, geothermie, energie uit de werking van eb en vloed: alles moet in het werk worden gesteld de CO2-emissie en de uitstoot van fijnstof te halveren. GrienLinks kiest níet voor kernenergie als oplossing. Dus ook geen opslag van kernafval in de ondergrondse koepels in Fryslân.

Natuur

Landschapsbeheer, inclusief de stimulerende maatregelen op het terrein van de weidevogels vraagt om blijvende steun van de provincie. Gebiedsbeheerders en agrarische ondernemers moeten ook na het afbouwen van de Europese subsidies kunnen blijven rekenen op financiële ondersteuning. Over het algemeen zijn de natuurgebieden en de beheergebieden goed beschermd . Het gaat vooral om de z.g. witte vlekken die blijkbaar vogelvrij zijn. In een goed natuurbeleidsplan van provincie cq gemeenten kunnen duidelijk de ecologische waarden van deze gebieden worden aangegeven. Hierop kan dan beleid worden afgestemd.

De projecten om landschapselementen [zoals boomwallen en singels, pingo’s, wielen, dobben en oude dijkjes] in stand te houden zijn van grote waarde.

Water

Wat betreft het water is GrienLinks van mening dat verhoging van de grondwaterstand goed samen kan gaan met de belangen van de agrariërs. Peilverlaging kan niet eindeloos doorgaan: verdroging en verzakking zorgen voor grote schade. Ook in het veenweidegebied [het Lage Midden van Fryslân] moeten de peilen omhoog.

Door de opwarming van de aarde en daardoor de stijging van de zeespiegel zullen we naast hoge en goede dijken ook voldoende waterbergingsgebieden moeten hebben. Laaggelegen agrarische gebieden kunnen als overloop gaan dienen. Agrariërs moeten voor ‘blauwe diensten’ gecompenseerd worden.

De helft van de resterende gelden in het Waddenfonds [bijna €700 miljoen] moet voor het instandhouden van het leefmilieu in de Waddenzee gebruikt worden. Het Wad (onze laatste echte wildernis) moet beschermd worden. Dit betekent op de eerste plaats geen verdere aantasting van het Wad. Bij het beleid ten aanzien van de Wadden moet de functie natuur een veel meer sturende rol spelen. Andere functies (defensie, mijnbouw, visserij, economische activiteiten, recreatie e.d.) moeten volstrekt ondergeschikt zijn aan de functie natuur en mogen daaraan geen schade veroorzaken.

De uitvoering van de Ecologische Hoofd Structuur (EHS) mag geen vertraging oplopen. Een versnelling van de uitvoering is gewenst.

De EHS moet leiden tot aaneengesloten natuur, beheerd door professionele terreinbeherende organisaties waarbij verdroging en versnippering wordt tegengegaan. GrienLinks vindt dat agrarisch natuurbeheer en particulier natuurbeheer zich moet richten op en beperken tot onder andere weidevogels en ganzen in gebieden waar sprake is van economisch agrarisch gebruik.

Professionele terreinbeherende organisaties (Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en It Fryske Gea) kunnen hierbij een belangrijke aanvullende rol spelen door maatregelen in hun terreinen en door het beschikbaar stellen van hun expertise. Gebieden met een natuurbestemming (zonder evident economisch agrarisch gebruik) dienen te worden beheerd door genoemde professionele organisaties.

GrienLinks is er van overtuigd dat in het beleid met betrekking tot natuur, milieu en landschap, maar ook bij het totale ruimtelijk beleid, water veel meer een leidend principe moet zijn. De kwaliteit van natuur, milieu en landschap is gediend met en afhankelijk van de wijze waarop wordt omgegaan met waterkwantiteit en waterkwaliteit

Actiepunten:

Het behoud van het specifieke Friese landschap.
Behoud en bescherming van de Waddenzee.
Bij keuzes op het gebied van ruimtelijke ordening is water bij de ontwikkeling van natuur, milieu en landschap leidend
Uitbreiding fiets- en wandelpaden in en langs natuurgebieden mits geen afbreuk wordt gedaan aan natuurwaarden.
Tijdige realisering van robuuste natte natuurverbindingen.
Tegengaan van verdergaande versnippering van eigendommen binnen en bij bestaande natuurgebieden door agrarisch- en particulier natuurbeheer.
Verdere verbetering waterkwaliteit.
Aaneengesloten gebieden met grote open vlakten voor weidevogels en ecologische verbindingszones voor kleine zoogdieren en insecten.
Provincie en gemeenten stellen een natuurbeleidsplan op
Prioriteit voor duurzame energie en duurzame brandstoffen
Duurzame economische groei op ecologische en sociale grondslag.
Lichtbeperkende maatregelen langs wegen.
Potstallen en glastuinbouwkassen van `gordijnen` voorzien wegens lichtuitstoot. Geplande uitbreiding van glastuinbouw alleen duurzaam en energieneutraal en alleen op bedrijventerreinen
GrienLinks wijst de grootschalige intensieve manier waarop varkens, vleeskalveren en pluimvee worden gehouden af.
Bouwen van energie-neutrale woningen.
Bij alle plannen een milieueffectmeting laten plaatsvinden.
Natuur- en milieueducatie terug in de klas.
Koeien in de wei en schaduwplaatsen voor dieren
Aandacht voor dierenwelzijn waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen gedomesticeerde dieren (vee, huisdieren) en in het wild levende dieren.
Stimuleren windenergie met zorgvuldige inpassing in het Friese landschap, minder clustering tot windparken, meer lijnopstelling
GrienLinks streeft er naar dat Fryslân steeds meer energieneutraal wordt. De energie die we gebruiken wekken we zo veel mogelijk duurzaam zelf op.
Behoud van biodiversiteit en het tegengaan van monoculturen”.
Concentratie van economische activiteiten en wonen in grotere kernen en steden.
GrienLinks wijst het ontwikkelen van zgn. “zichtlocaties” af.

2. Fryslân als agrarische provincie

‘ Worden landbouwbedrijven groter of anders?’

Van oudsher staat Fryslân bekend als ‘n prominente agrarische provincie. Dat beeld staat de laatste tijd stevig onder druk. Bedrijfssluitingen, schaalvergroting, opvolging van het bedrijf, de afbouw van subsidies na 2013 en regelgeving maken het er voor de agrariërs niet gemakkelijker op.

GrienLinks ziet nog wel degelijk kansen voor Fryslân als koploper op agrarisch gebied niet kwantitatief, maar kwalitatief.

Nog steeds is bijna 80% van het ruimtegebruik in onze provincie landbouwgebied. Kan dat ook zo blijven? Een groot deel van de agrarische massaproductie zal elders in Europa gaan plaats vinden. Het Friese landschap zal er anders uit gaan zien. Wij zien kansen voor agrarisch natuurbeheer, waterbergingsgebieden, weidevogelgebieden met een aangepaste beheersvorm, overschakelen op biologische landbouw en –ook- productie van ‘droge stof’ voor vergistinginstallaties.

Daarnaast zal de tweede tak gaan toenemen. Een uitbreiding van kampeerfaciliteiten bij de boer, mits landschappelijk ingepast, heeft bij ons voorrang. Ook zien we mogelijkheden voor meer streekgebonden producten en activiteiten. Waarom moeten dieren, voer en voedsel over grote afstanden vervoerd worden?

Kortom een overgang naar een meer duurzame landbouw, zowel economisch, ecologisch als sociaal. Deze overgang is bittere noodzaak, omdat de gangbare landbouw en veeteelt ongewenste effecten hebben op het milieu, de ruimtelijke kwaliteit en dierenwelzijn.

GrienLinks kiest voor een meer natuurlijk evenwicht in de landbouwsector. En daar past dus ook geen genetisch gemanipuleerde productie in. Wij steken in op een op duurzaamheid gebaseerde voedseltechnologie, waarbij onze kennis [en voorsprong] op zuivel- en veeteeltgebied wereldwijd toegepast kan worden. Dat is een beeld dat beter past in een mondiaal streven naar evenwicht.

GrienLinks wijst de grootschalige intensieve manier waarop varkens, vleeskalveren en pluimvee worden gehouden af. We stellen een stand still beginsel voor d.w.z. geen uitbreiding of nieuwe vergunningen voor dit soort van bio-industrie. Overschakeling op meer diervriendelijke en sociaal acceptabele systemen moet worden gestimuleerd en worden beloond.

GrienLinks is geen voorstander van het onthouden van weidegang voor melkvee. We vinden dit onnatuurlijk en het is van negatieve invloed op gezondheidsaspecten van de melk.

Toekomstscenario

Voor Fryslân zien we het volgende scenario als haalbaar:

In het Noordelijk kleigebied blijft akkerbouw de hoofdmoot, waarbij niet alle huidige gewassen [bijvoorbeeld suikerbieten] zullen blijven, zodat er tijdig omgeschakeld dient te worden. Er mogen geen monotone plantages van snijmaïs en olifantsgras verschijnen. Deze teelten zijn schadelijk voor het milieu (vermesting), zijn landschappelijk ongewenst en verstoren de mogelijkheden voor beheer van weidevogels.

Het veenweidegebied in het lage midden van onze provincie is de meest kwetsbare regio; hier zal agrarisch medebeheer en waterberging een grotere rol gaan spelen.

De zandgronden in het oosten en zuidoosten zullen een rijke schakering aan kleinschalige en meer streekgebonden bedrijven te zien geven en zullen vooral in de recreatieve sector kunnen opbloeien. Op de zandgronden is overschakeling naar gemengde bedrijven met wisselteelt veel belovend. Voor deze bedrijven is het ook makkelijker om over te stappen op biologische landbouw.

De Greidhoek zal het veeteeltgebied blijven. Stimuleren van de biologische veehouderij door de boeren zo diervriendelijk mogelijk werken op diverse terreinen te ondersteunen en belemmeringen weg te nemen bij omschakeling naar een diervriendelijker veehouderij.

Actiepunten:

· Intensieve veehouderij – bio-industrie – met varkens, kippen, kalveren e.d. wordt afgewezen.

· Stand still beginsel voor de bio-industrie

· Stimuleringsmaatregelen voor meer vergistinginstallaties.

· Geen monotone plantages van snijmaïs en olifantsgras.

· Nader onderzoek naar brioraffinage met gebruik van natuurlijke grondstoffen ter vervanging van chemische hulpstoffen

· Financiële steun voor grensverleggende vernieuwingen op het gebied van groene ruimte, landbouw en voeding.

· Stimuleren en faciliteren samenwerkingsverbanden van boeren die experimenteren met duurzamere vormen van landbouw

· Biologische landbouw moet meer door de provincie gestimuleerd worden door boeren die overschakelen op biologische landbouw te ondersteunen.

· Stimuleren structureel overleg tussen agrarische organisaties en natuur/milieuorganisaties over heikele kwesties.

· Behouden en onderhouden van landschapselementen, zoals dobben, pingoruïnes en het coulisselandschap én beheerd middels agrarisch natuurbeheer of door professionele terreinbeherende organisaties.

· Gedecentraliseerd natuur- en landschapsbeheer wordt ook in de toekomst financieel ondersteund

· GrienLinks is tegen het in productie nemen van genetisch gemanipuleerde productievelden

3. Fryslân en zijn steden

‘Levendige steden met goede voorzieningen’

Het platteland met zijn rust en ruimte, moet gekoesterd worden; onze samenleving, ook de Friese, wordt steeds stedelijker. De Friese centrumsteden – Leeuwarden, Drachten, Heerenveen en Sneek – moeten volop de gelegenheid krijgen en ondersteund worden door het provinciale bestuur om hun stedelijke functies verder te ontwikkelen. Deze stedelijke functies hebben een reikwijdte tot ver buiten de grenzen van de steden en soms ook de provincie. Leeuwarden als verreweg grootste stad van Fryslân heeft op het nationale vlak te maken met andere steden als Groningen, Zwolle, Amersfoort en Alkmaar.

Stedelijke functies

Naast de bekende stedelijke functies – marktplaats, winkelcentra, vertier – bieden de steden ook voorzieningen voor medische en ouderenzorg, voor hulpverlening, voor hoger en middelbaar onderwijs, voor kunst en cultuur

De steden hebben massa en een breed draagvlak nodig voor de instandhouding van deze voorzieningen, niet alleen in het belang van de eigen inwoners, maar ook in het belang van de inwoners van de regio of zelfs de gehele provincie.

De Westergozone en de A7-zone zijn regionale stedelijke netwerken. Deze netwerken beogen een bundeling van de verstedelijking en bevordering van programmatische samenwerking en afstemming: de steden als economische en dynamische centra in een netwerk. En groene ruimte eromheen. De scheiding tussen stad en groene ruimte moet een harde blijven: mal en contramal.

Stedelijke problematiek

De problemen van de steden in Fryslân verschillen gradueel, maar hebben gemeenschappelijke kenmerken. Problemen zijn:een zwakke sociale infrastructuur, veel werkloosheid, armoede, integratieproblemen, problemen op het terrein van openbare orde en veiligheid, dak- en thuislozen, drugsproblematiek, enz.

Leeuwarden krijgt middelen uit het Grote stedenbeleid en ISV (Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing), de andere steden krijgen voor de aanpak van de problematiek alleen ISV middelen. Een provinciaal stedelijk beleid voor de aanpak van de problematiek ontbreekt tot nu toe, maar is, in navolging van andere provincies dringend gewenst.

GrienLinks pleit voor een moderne samenhang tussen de functies van de Friese steden en het Friese platteland.

Vanouds is deze samenhang gewaarborgd en gesymboliseerd in de functie en de rol van de 11 steden. Deze cultuur historische infrastructuur willen wij graag op de VN-lijst voor Werelderfgoed hebben, het is immers een uniek voorbeeld van goede balans tussen stad en platteland

Actiepunten:

· Ondersteuning bieden aan de hoofdstad en andere centrumsteden hun stedelijke functies verder te ontwikkelen.

· Ontwikkelen van een provinciaal stedelijk beleid

· Friese 11 steden op wereld-erfgoedlijst VN.

4. Bereikbaarheid

‘Goed openbaar vervoer…. natuurlijk!’

Vervoer speelt een belangrijke rol in onze samenleving. Mensen verplaatsen zich om volwaardig aan de samenleving deel te kunnen nemen: werken, sporten, winkelen en ontspannen. De noodzaak van transport van materialen en goederen houdt ook verband met de organisatie van onze [mondiale] economie. GrienLinks is voorstander van regionaal produceren, verwerken en gebruik om daarmee het goederenvervoer zoveel mogelijk te beperken.

GrienLinks is voorstander van een schoner en een sluitend netwerk van openbaar vervoervoorzieningen.

GrienLinks erkent het belang van een goede bereikbaarheid. Wij vinden dat hiervoor allereerst ingezet moet worden op een goed stelsel voor openbaar vervoer en het combineren van vervoerssystemen.

De tweede optie is bestaande wegen veiliger maken en de doorstroming verhogen. Nieuwe wegen ziet GrienLinks dus niet als oplossing voor bereikbaarheidsproblemen. Zeker niet als die nieuwe wegen langs een nieuw tracé, dwars door het landschap worden aangelegd.

GrienLinks vindt het onthutsend dat er de komende paar jaar wel 300 miljoen euro voor het aanleggen van wegen wordt uitgetrokken en slechts een schijntje van ongeveer 10 miljoen euro provinciaal geld beschikbaar is voor openbaar vervoer.

GrienLinks is voor de aanleg van een ‘Rondje Friesland’ met de lightrail, via de route Leeuwarden, Sneek, Joure, Heerenveen, Drachten, Burgum, Leeuwarden.

GrienLinks vindt dat met het huidige verkeersbeleid Fryslân vol loopt met asfalt en auto's ten koste van landschap en groene ruimte. Dit is slecht voor het milieu én onze kracht als provincie ligt in onze rust en ruimte. Er is een echt radicale omslag nodig om een groener, socialer en schoner verkeersbeleid te verwezenlijken. Nieuwe technologische mogelijkheden moeten worden aangewend om de aanslag op milieu, natuur en landschap teniet te doen. Het provinciaal bestuur moet bij de regering aandringen op meer geld voor intelligentere vormen van personen- en goederenvervoer.

Het leven is prettig in een omgeving die veilig en schoon is. We moeten daarom investeren in hoogwaardig openbaar vervoer systeem op de belangrijkste vervoersassen naar en in Fryslân. We willen experimenteren met gratis openbaar vervoer. Hiertoe heeft de GrienLinks fractie de afgelopen periode een motie ingediend. Die is overgenomen.

Openbaar vervoer en het platteland.

Op het platteland is het haast onmogelijk dat de bussen voldoende passagiers krijgen. De auto zal op het platteland een belangrijk vervoermiddel blijven. Maar ook de fiets speelt er een vooraanstaande rol. Een vraaggestuurd, aanvullend systeem van openbaar vervoer is nodig. Kleine busjes en taxi’s vervoeren de reizigers naar (bus)stations om daar met bus of trein verder te reizen naar hun eindbestemming. Dit systeem met kleine busjes wordt ook gebruikt om mensen met een handicap en leerlingen die ver moeten reizen naar hun bestemming te brengen. De provincie moet de beschikbaarheid, de kwaliteit en de flexibiliteit van een dergelijk systeem garanderen

Het vervoerssysteem moet de mogelijkheid bieden om snel en veilig van vervoermiddel te wisselen. Fietsend vanuit de autoluwe wijk moet men eenvoudig de trein of een streekbus kunnen nemen. Vanaf het platteland moet men zoveel mogelijk met het openbaar vervoer naar de stad kunnen (en weer terug!). Moet men de auto gebruiken, dan moet het mogelijk zijn om gemakkelijk over te kunnen stappen op een bus of trein. Ketenvervoer moet vergemakkelijkt worden. Te denken valt ook aan het (makkelijker) meenemen van de fiets in de treinen.

In dit vervoerssysteem zullen nog steeds verschillende vervoersvormen (wandelen, fietsen, auto, pontjes, vrachtauto en bus) naast elkaar rijden en elkaar kruisen. Op deze routes en kruispunten is ‘duurzaam veilig’ het parool.

Dat betekent zo veel mogelijk scheiden van vervoerstromen waar ze elkaar in de weg zitten en bij kruispunten goed regelen van de voorrang – soms met verkeerslichten. De fietser en de wandelaar krijgen daarbij, vooral in de bebouwde kom, zo veel mogelijk voorrang boven het gemotoriseerde verkeer. Duurzaam veilig betekent vooral ook investeren: meer en versneld omvormen van 50 kilometer- naar 30 kilometerzones in de dorpen, fysieke aanpassingen van gevaarlijke kruisingen en wegen, meer en betere fietsroutes (zowel recreatief als voor woon-werkverkeer).

Actiepunten:

De acties met de 1-eurokaart acties in het openbaar vervoer moeten met steun van de provincie worden gehandhaafd en daar waar mogelijk uitgebouwd worden. Een lightrail verbinding [Rondje Fryslân] via Leeuwarden, Sneek, Joure, Heerenveen, Drachten, Burgum, Leeuwarden.
De provincie geeft voorrang aan veilig en comfortabel fietsen. Dit vergt meer en betere zo veel mogelijk vrijliggende fietspaden. Meer promoten van fietsen en wandelen.
Openbaar vervoer in Fryslân presenteren wij als een reëel alternatief voor de auto. GrienLinks zet fors in op een bereikbaar, schoon en bij voorkeur gratis openbaar vervoer.
Handhaven en uitbouwen van stimuleringsacties zoals de 1-Eurokaart acties in het openbaar vervoer.
Afgezien van een aantal ontbrekende stukken op het rijkswegennet is het wegennet in Fryslân echt af. Nieuwe middelen inzetten op terugdringen van onnodig autogebruik. Waar nodig aanpassen van het bestaande wegennet aan eisen van veiligheid en leefbaarheid.
GrienLinks zal zich ook blijven inzetten voor een goede openbaarvervoersverbinding naar de Randstad (via het zuiden zowel als via de afsluitdijk). Het idee van een spoorverbinding via de Afsluitdijk verdient hierbij aandacht.
Instellen van een voetgangerstoets bij alle planologische voorstellen.

5. Beter onderwijs:

‘Er is sprake van een voortdurend leerproces………………. van opgelopen achterstanden’

In de afgelopen jaren is het nogmaals duidelijk geworden dat het onderwijs in Fryslân behoorlijk achterloopt. En dat in een provincie die zoveel op het gebied van educatie te bieden heeft. Grien Links is steeds een groot voorstander geweest van een actievere provincie op het gebied van onderwijs, maar moet constateren dat zij daarin vrijwel alleen staat. Het onderzoek van Bernie van Ruyven uit 2003 over de achterstanden heeft nog te weinig mensen aan het denken gezet en er zijn nog te weinig nieuwe maatregelen getroffen .

Taal

Goed onderwijs in eigen taal is enorm belangrijk. Kinderen moeten de kennis over hun taal, of dat nu het Nederlands, Fries, Bildts, of Stellingwerfs is, kunnen ontwikkelen. We willen scholen ondersteunen met nog meer middelen om dit te realiseren en de kinderen de mogelijkheden bieden om kennis te maken met de eigen taal en cultuur. Daarnaast is het belangrijk de drietalige school [met Engels] verder te ontwikkelen.

Voor de leefbaarheid op het platteland is het van het grootste belang dat ook kleine scholen kunnen blijven bestaan – zij zijn het kloppende hart van de samenleving.

Onderwijsachterstanden

Wij willen dat Den Haag meer personele inzet garandeert, dus meer mensen die daadwerkelijk met en voor de kinderen aan de onderwijsachterstanden werken. Meer deskundigheid op het gebied van leer- en opvoedingsproblemen met bijzondere aandacht voor de wadden. Een goed en doordacht kind-volgsysteem dat ‘meeloopt’ vanaf de voorschoolse periode tot en met het voortgezet onderwijs. Laat de onderwijsgevenden doen waar ze goed in zijn: het begeleiden van kinderen en jongeren en verder een beperkt aantal managers.

Middelbaar onderwijs

In Fryslân zijn er nog steeds een aantal kleinere scholen voor voortgezet onderwijs. Het is belangrijk dat er ook in de middelgrote dorpen voortgezet onderwijs wordt aangeboden. Inzet van goed onderwijs ondersteunend personeel en faciliteiten zijn hard nodig, zeker na het afbraakbeleid van de laatste jaren. De inzet van de school en van alle instanties moet vooral gericht zijn op preventie. Het is veel moeilijker om risico- jongeren weer op het rechte pad te krijgen. Persoonlijk contact tussen ouders/opvoeders en de school is van groot belang. Alleen op die manier kun je samen opvoeden. . De samenwerking tussen Jeugdzorg en onderwijs is op gang gekomen. Wij ondersteunen dat van harte en willen hen in staat stellen dit verder te ontwikkelen. Ook andere projecten die gericht zijn op preventie moeten met voorrang door de provincie gefaciliteerd worden.

De VMBO- scholen verdienen meer positieve aandacht. De slechte klank is volkomen onterecht. Geef de scholen weer de mogelijkheid om ambachtelijk geschoolde jongeren af te leveren. Gelet op de grote uitval van jongeren in het vmbo kan de provincie zich niet afzijdig houden. In samenwerking met werkgevers, vakbonden en andere maatschappelijke organisaties moeten er overal in de provincie stimuleringsprojecten komen. Het gaat om een kwaliteitsinvestering in een flink deel van onze toekomstige werknemers. Bij de ambachtelijke en beroepsgerichte opleidingen binnen het VMBO wil GrienLinks werken aan een duidelijker profiel. Daarnaast kan een kwaliteitsslag gemaakt worden door zich inhoudelijk (nog) meer te richten op de opleiding tot een beroep

Hoger onderwijs

Friesland ontvangt vele studenten die kunnen kiezen uit een aantal fantastische opleidingen. Wij willen hen goed kunnen ontvangen en dat vraagt om een goede huisvesting. Een verdere krachtige samenwerking tussen de Friese HBO’s op het gebied van landbouw, zuivel en waterkwaliteit moet de komende jaren Fryslân nadrukkelijker op de kaart zetten. En Fryslân is toe aan eigen universiteit. Er kan een unieke samenwerking ontstaan tussen Universiteit als kenniscentrum, de HBO opleidingen en de agrarische sector. Kernprofiel wordt daarbij Fryslân als koploper bij het ontwikkelen van duurzame en ecologische technologieën en toepassingen.

Actiepunten:

Instelling onderwijsfonds voor vernieuwende initiatieven.
De meertalige school, inclusief de eventueel aanwezige streektaal, wordt bevorderd
ondersteuning van op preventie en schooluitval gerichte projecten
Er wordt meer aandacht besteed aan de positie van het VMBO
Ambachtelijke en beroepsgerichte opleidingen binnen het VMBO werken aan een duidelijker profiel
De provincie bevordert verdere samenwerking tussen de kennisinstituten.
GrienLinks zal zich inzetten voor de uitbreiding van wetenschappelijk onderwijs in Fryslân

6. Solidair Fryslân

‘Fryslân is gebaat bij inwoners die zich thuis voelen waar ze wonen ……. ‘

De inwoners van Fryslân houden van hun land. Dat hoor je aan hun talen. Dat merk je ook aan het gastvrije karakter van onze provincie. Als er iets van de bevolking wordt gevraagd, komt er spontaan iets op gang, zo hebben de vele bezoekers aan evenementen al dikwijls mogen ervaren.

Solidair met mensen die een nieuw thuis zoeken

Maar niet alleen de toerist of de sporter is welkom. In de afgelopen periode, waarin Nederland zich van zijn ongastvrije, vaak intolerante, kant liet zien, kwam er vanuit Fryslân een tegenbeweging op gang. Niet alleen met woord, maar vooral met daad. Vluchtelingen weten zich hier gesteund door bevolking en plaatselijke politici. Ook Grien Links maakt zich sterk voor de opvang voor asielzoekende mensen. Wij pleiten voor een ruimhartige pardonregeling. Mensen die zullen moeten terugkeren, moeten goed voorbereid worden. In ieder geval mogen ze niet op straat belanden. Asielzoekers is een woord met een negatieve lading geworden. Wij willen dat de ménsen weer gezien worden.

Integratie

Het begrip integratie is in de laatste jaren misbruikt voor een beleid van kleineren en criminaliseren. Het lukt groepen nieuwe bewoners van ons land in toenemende mate niet om aan de slag te raken. Wij vinden dat iedereen het recht heeft om een geloof te hebben en dat op eigen wijze te beleven.

Wij zijn niet blind voor de problemen die zich de laatste jaren voordoen. We willen dat de uitwassen bestreden worden. Daarnaast willen we alle mensen betrekken bij onze samenleving. Goede scholing is onontbeerlijk. Het leren van onze talen vergroot de kansen.

Zorgen voor onze jongeren

Wanneer jeugdigen en hun ouders problemen hebben, moeten ze in hun eigen gemeente snel de hulp kunnen krijgen die ze nodig hebben.

In 2005 is de nieuwe Wet op de Jeugdzorg van start gegaan. Sindsdien is de provincie verantwoordelijk voor de toegang tot de jeugdzorg. Die nieuwe wet heeft ervoor gezorgd dat binnen de jeugdzorg veel moest veranderen. GrienLinks vindt dat die veranderingen goed hun plek moeten kunnen krijgen. Daarom zijn we het niet eens met het advies van de landelijke Taskforce jeugd, dat jeugdzorg een verantwoordelijkheid van gemeenten moet worden. Wij denken dat jongeren en hun ouders er niet bij gebaat zijn dat er alweer organisatorische veranderingen plaats gaan vinden. GroenLinks vindt dat er meer geld besteed moet worden aan de manier waarop het jeugdzorgaanbod tot stand komt. Er moet gekeken worden waar precies de problemen zitten van de jongeren. Er moet hard gewerkt worden aan écht “vraaggerichte” zorg. De zorg moet onmiddellijk beschikbaar zijn voor wie dit nodig heeft.

Kinderen staan centraal. Administratieve regels die vertragend werken bij het verlenen van hulp moeten worden aangepast, liefst geschrapt. In dat kader is GrienLinks ook warm voorstander van programma’s die inspelen op de zelfredzaamheid van families, zoals Eigen Kracht conferenties.

Ook pleegzorg is een belangrijk onderdeel van jeugdzorg. Pleeggezinnen dienen daarom gekoesterd te worden. In de visie van GrienLinks betekent dat, dat er oog is voor de inbreng van pleegouders en dat zij in staat gesteld moeten worden hun werk uit te voeren. De positie van pleegouders – nu nog vaak vrijwillig medewerkers – moet verstevigd worden.

Wanneer een familie het niet zelf kan of wil, vindt GrienLinks dat “bemoeizorg” gerechtvaardigd is. De (gezins)voogd moet minder zaken onder haar hoede hebben. Het toevoegen van een gezinscoach is naar onze mening overbodig. Het gaat er om dat de bestaande partijen beter samenwerken en afspraken maken.

Er is duidelijk behoefte aan een 24-uurs voorziening in Fryslân voor jongeren met zware problematiek. De provincie dient hieraan mee te werken, door partijen bij elkaar te brengen en door mee te financieren.

Je thuis voelen in de maatschappij

Fryslân is gebaat bij inwoners die zich thuis voelen waar ze wonen en zich kunnen ontwikkelen. Daarvoor moeten mensen wel mee kunnen doen in de Friese samenleving.

Hierbij zijn organische structuren uitgangspunt: kleine gemeenschappen zijn de meest optimale setting waarin welzijn, wonen, economie en hulpverlening plaats kunnen vinden.

Welzijnsbeleid is met name erop gericht dat iedereen gestimuleerd wordt mee te doen. Het Sociaal Beleidskader dat in 2004 door de Staten is vastgesteld, biedt daarvoor veel aanknopingspunten.

Voor het meedoen aan de samenleving worden in de diverse dorpen en steden veel activiteiten ontplooid op het gebied van cultuur, welzijn en sport. De ruggengraat van al deze activiteiten wordt gevormd door vrijwilligers. GrienLinks vindt het van levensbelang dat deze netwerken van vrijwilligers in stand wordt gehouden. De organisatie en financiering van welzijnsactiviteiten moet daarop gericht zijn. De provinciale organisaties dienen dan ook ruimte te krijgen om die netwerken en welzijnsorganisaties te ondersteunen.

Ook in Fryslân trekt de economie aan. Dat is helaas niet voor iedereen te merken. Degene die het meest heeft ingeleverd, gaan er het minst op vooruit. De armoede neemt toe. Initiatieven tegen armoede moeten zich vooral richten op het voorkómen van armoede. Dat betekent dat ook andere beleidsterreinen als wonen en werken belangrijk zijn. En dat met gemeenten moet worden samengewerkt. Want als er bijvoorbeeld geen betaalbare woningen zijn, neemt huur een onevenredig deel van je inkomen. En voedselbanken zouden niet nodig moeten zijn.

Zorgen voor elkaar

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning biedt kansen, maar herbergt ook bedreigingen. In de komende tijd zal duidelijk worden op welke terreinen de gemeenten (want zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de WMO) de provinciale ondersteunende rol nodig hebben. Provinciale rol is dat provinciale belangenorganisaties in staat gesteld worden lokaal de klanten te ondersteun. Dus: voorzien van informatie (hoe regelen de verschillende gemeenten hun zorg) en helpen bij het daadwerkelijk behartigen van belangen.

Ook in de zorg geldt voor GrienLinks de organische structuur als uitgangspunt. Zorgvragers moeten zo lang mogelijk in hun eigen sociale omgeving kunnen blijven functioneren. Dat waarborgt dat mensen kunnen meedoen in de samenleving.

Bij het verlenen van zorg is uitgangspunt dat de zorgvrager de baas is; het gaat om zijn behoeften. De provincie steunt initiatieven die daar op gericht zijn en treedt op als initiator naar andere overheden toe. Daarnaast moet de provincie het gesprek blijven stimuleren tussen de instellingen die zorg aanbieden onderling én tussen instelling en klant.

Ook op het terrein van sociaal beleid vullen provincie en gemeenten elkaar aan. De provincie heeft er belang bij dat het provinciaal beleid aansluit op en bijdraagt aan de gemeentelijke taken t.a.v. ouderenzorg, verslavingszorg. Samenhang tussen gemeentelijk, provinciaal (bv. jeugdzorgbeleid) en rijk (GGZ) is noodzakelijk.

Een aantal steden heeft een bovenregionale functie op deze gebieden. Dit wordt door de provincie erkend en gefaciliteerd.

Er moet structureel worden geïnvesteerd in de sociaal-economische ontwikkeling van wijken en dorpen waar sprake is van een sociaal-economische achterstand. Dergelijke ontwikkelingen vergen een samenhangende aanpak en de financiële middelen dat te doen. Een bijdrage van de provincie bij de aanpak van dit soort problemen is op zijn plaats.

Internationale solidariteit

De ontwikkelingen in en het belang van Europa zijn sterk toegenomen. Fryslân is onderdeel van Europa en deel van de wereld. De provincie dient zich op Europees niveau veel meer te manifesteren, vooral in de richting van de Scandinavische en Baltische staten. Naast eigenbelang speelt voor GrienLinks vooral ook het thema van de interregionale Europese solidariteit. Dat speelt uiteraard vooral bij de achtergebleven Midden- en Oost-Europese landen. Europa is groots en velen zien de ontwikkelingen van Europa als een grote bedreiging. Fryslân dient daarom vooral te kijken naar de nieuwe mogelijkheden die Europa ons biedt.

Fryslân heeft een vriendschapsband met de provincie Sichuan in China. Deze volgen wij kritisch in verband met de mensenrechtensituatie in China.

Actiepunten:

Projecten voor jongeren tot 25 jaar met een sterke nadruk op preventie hebben de hoogste prioriteit; wachtlijsten zijn uit den boze.
Voor mensen die te kampen hebben met meervoudige problematiek goede opvangmogelijkheden creëren en adequate begeleiding.
De provincie blijft vrijwilligerswerk initiatieven enthousiast ondersteunen
Fryslân zal meer vergrijzen, daarom steunt provincie initiatieven voor ouderen en innoverende initiatieven op het raakvlak van jongeren én ouderen.
De positie van pleegouders in de pleegzorg moet worden verbeterd. Daarom stelt de provincie pleegouders in staat in ieder geval 1 jaar lid te worden van hun belangenorganisatie.
De provincie werkt actief mee aan het tot stand komen van een 24-uurs voorzieningen voor jongeren met zware problematiek.
De individuele zorgvrager krijgt steeds meer verantwoordelijkheid. Daarom waarborgt de provincie de positie van provinciale belangenorganisaties, die zorgvragers ondersteunen.
De provincie stelt provinciale organisaties in staat om lokale netwerken van vrijwilligers ondersteunen.
De provincie ontwikkelt een armoedebeleid, dat gericht is op preventie van armoede en waarbij in samenwerking met de gemeenten ondersteuning wordt geboden aan beleid en initiatieven van gemeenten en instellingen
Een actievere rol van de provincie om zich meer in Europa te manifesteren.
Positieve benadering van toenemende samenwerking in en uitbreiding van de EU
Ontwikkeling van duurzame samenwerkingsverbanden met andere provincies en of regio’s
De provincie zet zich in voor veilige huisvesting en begeleiding van alleenstaande minderjarige asielzoekers (Ama’s)
De provincie zet zich in voor recht op scholing, studie en arbeid voor Ama’s.

7. Werkgelegenheid

‘Een aantrekkende economie…geef ons maar een aantrekkelijke economie’

Grootschaligheid is niet de oplossing voor Fryslân als we kijken naar de economie en de werkgelegenheid. De ‘grote broek’ die provincie en gemeente aantrokken voor het IBF-terrein [International Businesspark Fryslân] bij Heerenveen heeft naast een financiële strop in ieder geval opgeleverd dat de heilloze weg van groot, groter, grootst weer verlaten is.

De belangstelling voor bedrijventerreinen is goed – overal in de provincie. Met name het midden- en kleinbedrijf timmert aan de weg. Aantoonbaar duurzaam ondernemen mag wat GrienLinks betreft extra gefaciliteerd worden.

Het ingezette beleid van kernzones [Westergo en A7] onderstrepen wij. Vooral in deze gebieden moet de grootste groei in werkgelegenheid, vestiging nieuwe bedrijven en uitbreiding woningvoorraad gestalte krijgen. Langs de as Harlingen-Franeker-Leeuwarden en Sneek-Heerenveen-Drachten ligt de belangrijkste infrastructuur.

Ontwikkeling steden en dorpen

Is daarmee de ontwikkeling van andere steden en dorpen op slot gezet? GrienLinks vindt van niet.

In het Streekplan wordt onderscheid gemaakt tussen de hoofdplaatsen, regionale centra en overige kernen. Voor de kleinere plaatsen zien wij alleen plaats voor uitbreiding van het bedrijventerrein[tje] als er sprake is van lokale behoefte.

Als er al uitgebreid moet worden, vindt GrienLinks dat dit veel zorgvuldiger ingepast moet worden in het landschap. We hebben geen enkele behoefte aan allerlei gekleurde dozen langs iedere weg in Fryslân, aan het eind van elk dorp.

Zo lang we nog aanspraak kunnen maken op de Langman-gelden moeten gemeenten haast maken met het indienen van projecten om bestaande industrieterreinen te revitaliseren. Zichtlocaties zijn gewild, maar het oog wil ook wat; daarom vinden wij dat er veel meer ‘schaamgroen’ aangebracht moet worden bij bedrijven en bedrijventerreinen groen een integraal onderdeel van de inrichting moet zijn, ook bij revitalisering.

Werkgelegenheid

Allereerst de bouw: nieuwbouw, renovatie en restauratie. Het is tijd voor een offensief. Er is een sterke impuls nodig om ambachtelijke scholing, werken en wonen aan elkaar te koppelen. De provincie moet het initiatief nemen alle partijen bij elkaar te halen en een nieuw IBF-project op te zetten, het Intensiveringprogramma Bouwen in Fryslân. Samen met beroepsopleidingen, de bouwwereld, vakbonden en woningbouwcorporaties de schouders onder een project dat werkgelegenheid schept, regionaal gebonden is en de woonkwaliteit verbetert.

Dan recreatie en toerisme. Deze takken zijn nu al voor Friezen belangrijke bronnen van inkomsten. De komende jaren zal dit een nog grotere vlucht [moeten] gaan nemen. Uitbreiding van waterrecreatie, verblijfsrecreatie [ook invulling van de 2^e tak van agrariërs] ligt voor de hand. Ook de paardenhouderij is een reële economische factor geworden, die een gemengde functie met toerisme goed toelaat. Daarnaast zijn Erfgoededucatie en Erfgoedtoerisme nieuwe kansen om recreatie en toerisme een impuls te geven.

Fryslân heeft een onvoorstelbaar rijk en gevarieerd verleden, dat nog overduidelijk aanwezig is in stad, dorp en de inrichting van het landschap. Gekoppeld aan rust en ruimte en in afstand bereikbaar is dat een economische machtsfactor van belang.

We zien de toekomst van recreatie en toerisme niet afhangen van grootschalige pretparken, maar kiezen meer voor een thematische en regionale aanpak.

Op betrekkelijk korte afstand van elkaar zien we een grote verscheidenheid aan landschappen: de Bouwhoek, de Greiden, het Lage Midden en de Wouden en natuurlijk de Waddeneilanden en de IJsselmeerkust.

Dat moet uitgebuit worden met als randvoorwaarde dat de `kip met de gouden eieren` - natuur en landschap - niet wordt geslacht. Voor een belangrijk deel particulier initiatief, maar de provincie kan stimuleren en faciliteren.

Friesland beschikt over een geweldige visserijhaven. GrienLinks vindt dat ecologisch verantwoorde vangstmethoden en kleinschaligheid gestimuleerd moeten worden. Harlingen is geen goede locatie voor een afvalverbrandingsoven. Deze afvalverbrandingsoven wordt gekoppeld aan de zoutwinning. Verder is deze afvaloven niet passend in het landschap en komt niet overeen met de functie die GL aan Harlingen toekent als waddenstad (natuur) en toeristische trekpleister.

Onderwijs

In de hoofdstukken 3 [onderwijs] en 5 [landbouw] is al iets gezegd over het belang van de samenwerking van de Hbo-opleidingen en de wens een eigen universiteit in Fryslân te krijgen.

De instituten met grote kennis op het gebied van landbouw, veeteelt, voedselkwaliteit en watermanagement moeten sterk inzetten op een verdere verbinding met vooral duurzame technologieën en toepassingen. En dan volgens de E2So methode: ecologisch, economisch en sociaal.

Actiepunten:

Bundeling wonen, werken en vervoer vooral in de kernzones.
In kleinere dorpen buiten de regionale centra is (uitbreiding van) bedrijvigheid alleen incidenteel mogelijk als dit bij aard, schaal en historie van het dorp past.
Zorgvuldige toewijzing van dergelijke terreinen aan regionale centra en aan een beperkt aantal grotere dorpen en veel aandacht voor inpassing van dergelijke terreinen in het landschap
Revitalisering oude terreinen met voorrang oppakken
Opzetten IBF-project [Intensiveringprogramma Bouwen In Fryslân].
Unieke kenmerken Fryslân thematisch en regionaal vermarkten.
Kennisinstituten nadrukkelijk laten insteken op duurzaamheid.
Duurzaam beheer industrieterreinen stimuleren.
Geen uitbreiding van de Harlinger industriehaven buitendijks
Stimulering van de ontwikkeling van een zeeversmarkt in Harlingen.
Geen afvalverbrandingsoven in Harlingen
Geen voortzetting van zoutwinning, ook niet onder het Wad.

8. Wonen in de mooiste provincie van ons land.

‘Bevolkingstoename? Nee, maar er wordt toch wel gebouwd?’

Wonen

Betaalbaar wonen is voor iedereen van belang. Woningbouwcoöperaties moeten opnieuw uitgedaagd worden om hun oorspronkelijke taak weer op te pakken. Het is te gek voor woorden, dat de verzelfstandigde wooncoöperaties schatrijk zijn, maar niet in staat blijken om mensen een goed huis voor een redelijke huur te bieden. Er zijn onaanvaardbare wachtlijsten ontstaan. Die moeten snel verdwijnen. Daarbij moeten gemeenten geen vertragende factoren zijn

De komende jaren moet er sterk ingezet worden op woningbouw voor starters. Actieve grondpolitiek is belangrijk; gemeenten kunnen bouwgrond verhuren waarop koopwoningen worden gebouwd. Ook kan bouwen in eigen beheer worden gestimuleerd. Bouwen in eigen beheer kan als individu, als vereniging of als stichting.

Er is onvoldoende doorstroming op de woningmarkt.

Wij vinden dat deze woningen duurzaam en energiezuinig moeten zijn. Juist starters en mensen met een laag inkomen worden getroffen door de hoge energieprijzen. Energiezuinig bouwen mag uiteraard niet ten koste gaan van een gezond leefklimaat in huis.

Hoewel de totale bevolking van Fryslân niet noemenswaardig zal toenemen, mag er op woningbouwgebied niet achterover geleund worden.

Er is grote behoefte aan woningen in de sociale sector, zorgvoorzieningen [ook in de kleine dorpen] en studentenhuisvesting, vooral in Leeuwarden. Bovendien is en blijft Fryslân aantrekkelijk voor senioren [Friezen om utens] en die mensen die rust en ruimte in en bij hun woonomgeving wensen. Naast de ‘gezinsverdunning’ genoeg argumenten voor een stevige impuls in de bouwsector.

Bouwen

GrienLinks ziet volop kansen voor het bouwen binnen stads- en dorpsgrenzen en binnen de lintbebouwing. We zullen steeds meer aan inbreiding moeten gaan doen. Leegstaande kantoren, fabrieksgebouwen, vrijkomende boerderijen kunnen uitstekend omgebouwd worden tot appartementen.

Provinciaal beleid is nodig om verdere versnippering en verrommeling van stad en platteland tegen te gaan. Een krachtige toezichthoudende rol van de provinciale overheid beschouwen wij als zeer gewenst. Iedere gemeente heeft zijn eigen ambitie, zijn eigen sterke punten. De provincie zorgt ervoor dat de wensen van de gemeenten op elkaar afgestemd worden en dat Fryslân mooi blijft. Dat is immers één van de belangrijke redenen om hier te willen (blijven) wonen. Daarom ontwikkelt de provincie beeldkwaliteitplannen en/of spoort gemeenten aan deze op te stellen. (zie o.a. Noord Holland). Dit kan dan de aantasting van de kwaliteit van de openbare ruimte voorkomen.

Daarbij is het belangrijk dat de dorpen hun eigen karakter zo veel mogelijk behouden. De komende jaren zal er ook in de middelgrote dorpen een steeds grotere druk komen te liggen op de schaarse ruimte. Daarom zal hoogbouw prominent[er] op de agenda geplaatst moeten worden.

Dat vraagt dus om zuinig om te gaan met de open ruimte. Planologisch gezien zijn veel dorpen de afgelopen decennia ‘verpest’ door er simpelweg een wijk [of meerdere] aan vast te plakken. GrienLinks pleit voor een streekgebonden inpassing, waarbij inbreiding de voorkeur verdient. Het zogeheten `landgoedwonen` wordt afgewezen omdat dit geen bijdrage levert aan de kwaliteit van het landschap en ook niet aan de leefbaarheid van de dorpen.

Kleinere dorpen krijgen de gelegenheid om voor het `draagvlak` voor voorzieningen zoals de (basis)school, beperkt en naar aard en schaal te bouwen. Hierbij dient veel aandacht te worden gegeven aan de gaafheid van historisch gegroeide dorpsgezichten. Waarbij `inbreiding` de voorkeur verdient. Het zogeheten `landgoedwonen` wordt afgewezen omdat dit geen bijdrage levert aan de kwaliteit van het landschap en ook niet aan de leefbaarheid van de dorpen.

Bovendien kan er dan sprake zijn van een gezonde mix tussen duurdere koopwoningen en bijhorende grotere kavels en de financiering van de onrendabele top in de sociale sector.

Wat betreft het bouwen vinden we dat er ook meer aandacht moet komen voor een streekgebonden architectuur: een huis in de Wouden is van oudsher anders dan een huis in de Bouwhoek. Wij vinden dat initiatieven voor duurzame en energiezuinige woningen gestimuleerd moeten worden

Actiepunten:

De wachtlijsten voor huurwoningen aanpakken.
Inzet op woningbouw voor starters
Meer benutten van mogelijkheden om binnen de dorps- en stadsgrenzen uit te breiden (inbreiden) in plaats van aan de rand.

Meer aandacht voor streekgebonden architectuur.
Tegengaan van verrommeling en versnippering: geef dorpen en steden weer een

eigen gezicht.

Stimuleren van duurzame en energiezuinige woningen (nieuw- en verbouw).

9. Taal, cultuur, recreatie en toerisme

‘Genieten van het leven’

Fryslân is een rijke provincie, rijk aan cultuur, rust, ruimte en taal. Ruimte voor ontspanning, fijn wonen, goed en gezond eten horen bij een goed leven. Fryslân biedt dit alles. We hebben prachtige steden en dorpen, veel groen en een unieke taal. Met recht iets om trots op te zijn. Fryslân heeft haar eigen karakter. Dit karakter willen wij behouden.

Recreatie en Toerisme.

Recreatie in onze mooie provincie met nog rust en ruimte kan bestaan uit zowel de zondagse fietstocht als de kortere of langere vakantie. Het eerste vergt alle aandacht op lokaal niveau. Voor vakantiebesteding liggen in Fryslân kansen die verder ontwikkeld kunnen worden. Naast water biedt Fryslân cultuurhistorisch interessante plekken, natuur, kleinschalige musea, wijde verten en een aantal bijzondere evenementen. Daarmee kunnen, mits zorgvuldig ontwikkeld, door samenhangende promotie de recreatieve en toeristische mogelijkheden verder worden uitgebreid. De Friese taal en cultuur geven aan het cultuurtoerisme een extra dimensie .

Op het meeste recreatiewater in Fryslân is het in de zomermaanden knap druk. Voor de recreatievaart liggen er nog wel extra mogelijkheden in een beperkte uitbreiding van het bevaarbaar maken van water.

Extra zorgvuldigheid vraagt het Waddengebied. Hier zijn de krachten van de natuur in de vorm van stromingen, getijden en biotoop nog onbelemmerd aanwezig. Het is een van de weinige oorden in Nederland waar men de natuurkrachten, weidsheid en vrijheid nog met volle teugen kan ervaren. Uniek dus. We zullen moeten kiezen voor vormen van recreatie en toerisme die geënt zijn op de mogelijkheden en waarden van het gebied, zoals de Noordelijke Elfstedenroute.

De Friese taal

De Friese taal is een prachtige taal. Het is belangrijk dat kinderen op jonge leeftijd hun moedertaal goed leren. Hoe beter kinderen hun moedertaal leren, des te beter ook andere talen zich ontwikkelen. Een goed voorbeeld hiervan is het project in de Fryske Pjutteboartersplakken. Hier worden kinderen op jonge leeftijd in de Friese taal begeleid. Meer van deze projecten worden van harte toegejuicht.
Het op zijn minst passief beheersen van het Fries en/of de streektalen is voor de inwoners van Fryslân een uitgangspunt om deel te kunnen nemen aan de regionale samenleving. Actief gebruik van het Fries heeft meer aandacht nodig. Taal heeft ook een autonome waarde als drager van de cultuur. Een groot deel van de Friese bevolking zegt positief te staan tegenover het Fries. Maar het gebruik en de kwaliteit van de taal loopt terug. De vraag is hoe we er in de toekomst mee omgaan en wat we ervoor willen doen om onze mooie taal te behouden. GrienLinks vindt dat de provincie een brede maatschappelijke discussie moet houden over de toekomst van het Fries.

Cultuur en kunst

Cultuur zorgt ervoor dat mensen samenhang ervaren met elkaar en hun omgeving. In deze tijd van globalisering is het opmerkelijk dat er veel belangstelling is voor de eigen cultuur. Het is belangrijk dat we aandacht schenken aan zaken die het collectieve geheugen voeden en opfrissen: tentoonstellen van goederen uit ons verleden en beschermen van onze omgeving – terpen, dijken, dorpen, stadsdelen, cultuurhistorische landschap. Hier liggen belangrijke mogelijkheden voor het ontwikkelen van cultuurtoerisme in onze provincie.

Kunst en cultuur zijn belangrijk in Fryslân. Nergens in Nederland worden, relatief gezien, zoveel bibliotheekboeken geleend als in deze provincie. Hetzelfde geldt voor het grote aantal bezoekers van theater- en muziekoptredens. En ook voor de grote, actieve deelname van de Friezen zelf aan muziek en (vooral Friestalig) theater. Men hoeft de wekelijkse ‘uitbijlagen’ van de beide Friese dagbladen er maar op na te slaan om te beseffen dat het niet nodig is om naar Amsterdam te reizen! Het beleid van de provincie dient er blijvend op gericht te zijn, de grote kwantiteit en kwaliteit van kunst en cultuur in Fryslân te behouden.

Bij het behoud van de Friese taal en cultuur spelen Omrop Fryslân en de unieke collectie van ‘Tresoar’ (de recente bundeling van Provinciale Bibliotheek (P.B.), Frysk Letterkundich Museum & Dokumintaasjesintrum (FLMD) en Ryksargyf) een belangrijke rol. De provincie dient de openheid van de nieuwe instelling ‘Tresoar’ dan ook zoveel mogelijk te stimuleren. Er zijn in Fryslân 160 meest kleinere musea. In onze provincie verdient het museumbeleid daarom meer aandacht. Financiering van bijzondere tentoonstellingen kan vaker gebeuren.

Fryslân heeft de afgelopen jaren uitbreiding en verbetering van podia en zalen bereikt. Ook de onderlinge afstemming van de verschillende festivals blijkt de toegankelijkheid voor het publiek te vergroten. De provincie kent er verschillende, zowel op het gebied van de amateur- als de professionele kunst. Ook kunsteducatie in brede zin is een welzijnsvoorwaarde waar GrienLinks geld voor over heeft.

Actiepunten:

Grootschalige recreatie beperken tot de huidige concentratiegebieden.
Buiten deze gebieden aandacht voor kleinschaligheid.
Meer investeringen in monumentenzorg en archeologisch onderzoek.
Nieuwe wandelpaden aanleggen en oude paden in ere herstellen.
Het aantal plaatsen op minicampings kan in de periode juni – september verruimd.
Recreatie op de Waddeneilanden blijft betaalbaar voor iedereen

Het Fries Natuurmuseum in Leeuwarden vervult een belangrijke functie als kennis- en belevingscentrum voor natuur en landschap in Fryslân en verdient alle steun bij de uitbreiding van haar activiteiten.
Het aanbod van theater, muziek en andere kunstvormen heeft een hoog en gevarieerd niveau en dat willen we zo houden.
Van het Fries Museum verwachten we een heldere beleidsvisie en een duidelijke positionering tussen de vele musea in Fryslân en de rest van het Noorden.

Voortzetting en uitbreiding van de drietalige scholen (Fries, Nederlands, Engels).
Een goed aanbod van cursussen als een welkom voor nieuwkomers in Fryslân.
De bestuursafspraken over taal die gemaakt zijn met Minister Remkes en welke doorlopen tot 2010 komen we na
GrienLinks vindt dat de provincie een brede maatschappelijke discussie moet organiseren over de toekomst van het Fries.
Ondersteuning van een internationaal kenniscentrum voor meertaligheid in Leeuwarden.

10. Fryslân is rijk

‘We willen en moeten steeds meer; we kunnen het ook eens anders doen’

Een eigen taal, cultuur en rijke folklore, een boeiende historie, zorg voor elkaar, rust en nog veel ruimte, een grote variëteit aan landschappen en een traditie op het gebied van eigenzinnigheid: Fryslân is rijk! Schatrijk.

Naast alle genoemde rijkdom beschikt de provincie ook over de nodige financiën. En als de NUON-aandelen verzilverd worden, zal dat minimaal €1 miljard opleveren. Eigenlijk is GrienLinks van mening dat aandelen in nutsbedrijven niet verkocht moeten worden. Daarmee wordt een stuk invloed weggedaan.

Daarnaast wordt gerekend op compensatiegelden voor het wegvallen van de Zuiderzeelijn [onzeker bedrag], een vulling van het Waddenfonds, weliswaar een afbouw in Langman-gelden en de jaarlijkse rituele dans om de opcenten; dit alles bij elkaar zorgt voor een optimistisch beeld van de financiële toekomst van Fryslân.

De debatten over de gewenste toekomst van onze provincie hebben vele nieuwe ideeën opgeleverd. Of die ‘fiergesichten’ ook uitgevoerd moeten worden, is nog maar de vraag.

Bij de discussie over de toekomst van Fryslân speelt ook de herindeling van de gemeenten een rol. GrienLinks vindt dat de provincie geen herindeling mag opleggen aan de gemeenten. Wel moet er gewerkt worden aan een goede samenwerking tussen gemeenten. Bij schaalvergroting van gemeenten moet gelet worden op herkenbaarheid en betrokkenheid van de overheid voor de burgers.

GrienLinks kiest voor soberheid. Asfalt, beton en aquaducten zijn er inmiddels meer dan voldoende. Er moet nu ingezet worden op de ‘zachte’ infrastructuur. Zorg, welzijn, onderwijs, taal en cultuur, openbaar vervoer, duurzaamheid en vernieuwingen in de landbouwsector.

Dit alles vraagt om een zware ambtelijke inzet. Wij zijn geen voorstander van inkrimping van het ambtelijke apparaat als dat tegelijkertijd inhoudt dat er meer extern personeel en dure organisatiebureau’s ingehuurd gaan worden. Laten we dan eerst een kerntakendiscussie gaan voeren en de balans opmaken wat wettelijk nodig en verder gewenst is.

Ambitie is prima, maar realiteit hoort er ook bij.

Er is de afgelopen jaren te veel ingezet op de ‘harde’ infrastructurele maatregelen, waarnaast ook de tot nu toe geraamde verbouwing van het Provinciehuis, de verhuizing van het Fries Museum naar het Zaailand en het indicatieve Masterplan Tweebaksmarkt ongetwijfeld ook geld gaat opslokken.

Actiepunten:

De verhoging van de opcenten [motorrijtuigenbelasting] mag gefaseerd plaatsvinden; wij willen de opbrengsten ook ten goede laten komen van het openbaar vervoer.
Gelden uit het Waddenfonds vooral inzetten voor verder behoud en herstel van de Waddenzee.
Geen gedwongen herindeling van gemeenten.
Inzet van financiële middelen in de kwetsbare ‘zachte’ infrastructuur.
Inzet externe bureau’s beperken tot het minimum.
Het stimuleren van duurzame werkgelegenheid.
Alle kansen grijpen om Fryslân te ontwikkelen als groene provincie