2025 stond in het teken van doorschuiven! – Jaarstukken

Echt, er zijn in 2025 veel goede stappen gezet voor wat betreft de Planning en Control-cyclus en de informatievoorziening, maar nog steeds ontbreekt er visie en samenhang voor de kernverantwoordelijkheden van onze mooie provincie Fryslan. “In 2025 was er weer beperkt ruimte voor extra investeringen, Gedeputeerde Staten hield nog angstvallig de hand op de knip en Provinciale Staten liet dat toe. Heel veel geld is blijven liggen, maar de opdrachten ook!”, aldus Charda namens onze fractie.

Doorschuiven maar!
Om het maar te hebben over de cijfertjes en de P&C-cyclus. Zo staat in het Accountantsverslag van 2025 dat de provincie Fryslân een analyse heeft uitgevoerd op de afwijkingen tussen de begroting en realisatie. Uit deze analyse blijkt dat in de bestuursrapportage 2025 voor de exploitatie een bedrag van € 86,3 miljoen is doorgeschoven naar 2026 en verder. In december 2025 is nog een bedrag van € 64,3 miljoen doorgeschoven naar 2026 en verder. En in de jaarrekening 2025 resteert er nog een bedrag van € 32 miljoen die wordt doorgeschoven naar 2026. Een bedrag van in totaal € 182,6 miljoen euro. In het verslag wordt nu dan ook gesproken over een structurele afwijking, welke met name komt doordat te weinig capaciteit beschikbaar is om de met deze middelen samenhangende activiteiten te realiseren. En dit baart niet alleen GrienLinks zorgen, maar ook de PvdA en het CDA uiten openlijk felle kritiek tijdens het debat.

SPUK en uitvoeringskracht
Eén van de zaken die onze extra aandacht verdient zijn de Specifieke Uitkeringen (SPUK), want tijdige en volledige uitnutting is de komende jaren een grote uitdaging voor de provincie, “mede gezien de huidige realisatie die achterloopt op de begroting en doorlooptijd van een aantal regelingen”. Niet alleen de belangrijke opgaven lopen achter, maar ook zullen de middelen die niet benut worden binnen de looptijd van de specifieke uitkering terugbetaald moeten worden aan het Rijk.

Dit vraagt blijvende aandacht van de provincie voor planning, voortgangsbewaking en inzichtelijk te hebben wat de uitvoeringscapaciteit van de provincie en de markt is, zodat optimaal gebruik kan worden gemaakt van de toegekende middelen. GrienLinks en PvdA dienen samen de motie van het CDA mee in.

Gedeputeerde Folkerts is niet enthousiast over de motie, want deze motie zorgt voor een extra administratieve last ‘en dit is wat we juist niet willen’. Ook kan de deadline, volgens de gedeputeerde, ook worden verschoven. De gedeputeerde verweet de Provinciale Staten met deze motie dat ze te veel bezighoudt met gedetailleerdheid en het hoe. En de PS zou zich veel meer bezig moeten houden met het wat. Deze motie moet juist als ‘pro-actief meedenken’ worden opgevat en we willen helemaal niet aan de bevoegdheid van het college komen, aldus de partijen van de motie. En met succes, de motie werd gesteund op twee partijen na.

Motie specifieke uitkeringen CDA, PvdA, GL: aangenomen met 24 stemmen voor (JA21, PBF, SP, GL, PvdA, CU, D66, VVD, FNP, CDA) en 16 stemmen tegen (PVV, BBB).

Uitvoeringscapaciteit en uitvoerbaarheidstoets
In dezelfde strekking ligt de motie die GrienLinks en het PvdA ook mee indienen. Deze motie beoogd het advies van de accountant te vertalen. De accountant onderstreepte het belang van een realistische vertaling van ambities naar uitvoerbare plannen, waarbij beschikbare capaciteit en afhankelijkheden expliciet worden meegenomen in de begrotingscyclus.

Gedeputeerde Folkerts onderstreept het eerste dictumpunt en het college komt in maart met een voorstel over de uitvoeringscapaciteit. Er zijn in de toekomst fors minder ambtenaren en er zal nog meer met elkaar moeten worden samen gewerkt, vanuit provinciaal, gemeentelijk en Wetterskipsniveau. Het tweede dictumpunt levert meer discussie op. Folkerts geeft aan dat het een worsteling oplevert voor het college, want deze uitvoerbaarheidstoets zou zorgen voor dubbel werk. Als handreiking wordt vanuit de indiende partijen geopperde dat de auditcommissie hierin een rol kan spelen. De motie wordt met nipte meerderheid aangenomen.

Motie Uitvoeringscapaciteit en uitvoerbaarheidstoets CDA PvdA, GL: aangenomen met 21 stemmen voor (Ja21, PBF, SP, PVV, GL, PvdA, D66, VVD, CDA) en 19 stemmen tegen (CU, FNP, BBB).

Leveringszekerheid drinkwater
En na al het gepraat over de cijfertjes en proces-afspraken, gaat het wat betreft GrienLinks natuurlijk om de inhoud. En één van de meest belangrijke onderwerpen is schoon en voldoende drinkwater. In de jaarstukken wordt expliciet genoemd dat de leveringszekerheid van (schoon) drinkwater onder druk staat. En “tegelijkertijd zien we vertraging op plannen voor waterbesparing en wordt de noodzaak benoemd om op de korte termijn aanvullende bronnen te vinden en realiseren”, geeft Charda aan in haar betoog. “Op Schier is al 100% van de vergunde ruimte gebruikt in 2025, en die zoetwaterbel is niet onkwetsbaar. In Luxwoude zijn plannen in voorbereiding, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Bovendien behoort onze drinkwatervoorziening tot een basisbehoefte, en is een gevoelig doelwit”. GrienLinks wil daarom tot een actieplan reservecapaciteit drinkwater komen en dient samen met de PvdA de motie Actieplan Reservecapaciteit drinkwater in.

Gedeputeerde Douwstra geeft aan dat de motie een zeer belangrijk onderwerp aanstipt, maar ontraadt de motie. De provincie is hier namelijk al mee bezig en “we liggen met de huidige en toekomstige grondwaterbeschermingsgebieden op koers: Noardburgum is operationeel in 2031, Schiermonnikoog operationeel in 2028, in Luxwoude is de vergunning verleend en is volgens de planning operationeel in 2034”. De aanvullende strategische voorraden (ASV), de reservegebieden voor mogelijke drinkwaterwinningen in de toekomst, zouden op papier klaar zijn in 2028. Charda benadrukt in het debat dat het college de PS moet blijven informeren, “want voldoende (schoon)drinkwater is onze eerste levensbehoefte en moet hoog op de agenda blijven staan”. Na beraad heeft de fractie de motie ingetrokken en we zullen vinger aan de pols houden!

Zonder visie geen verantwoord budget – Kadernota

En voortbouwend op onze inbreng over de Jaarstukken 2025, bevat de Kadernota 2027 grote en zelfs nieuwe financiële (!) voorstellen waarbij duidelijke doelen, onderbouwing of meetbare resultaten ontbreken. Zelfs bepaalde urgente wettelijke opgaven, zoals de NNN en KRW-opgaven, worden niet eens benoemd in de Kadernota. Er vallen harde woorden, maar dankzij onze sterke inhoudelijke inzet achter de schermen én in de Staten hebben wij samen met de PvdA belangrijke zaken binnen gehaald!

Harde opbouwende woorden
Charda geeft namens de fractie GrienLinks aan:

“Hoe worden wij geacht een integrale afweging te maken op het geheel als cruciale onderdelen – waaronder WETTELIJK VERPLICHTE OPGAVEN nota bene – zelfs ontbreken in het korte lijstje ‘donkere wolken’? Zijn we nu al vergeten dat er grote gaten vallen in de budgetten na 2027 en verder waar we op moeten anticiperen? Dat de coalitie PS jaren volledig op slot heeft gezet en er rucksichloos geschraapt en bezuinigd heeft zonder plan en zonder na te denken over de gevolgen?”.

Voor GrienLinks is verantwoord begroten meer dan geld verdelen. GrienLinks wil weten wat Fryslân met deze investeringen wil bereiken, welke keuzes zijn gemaakt en hoe Provinciale Staten kunnen controleren en of het geld daadwerkelijk bijdraagt aan een betere toekomst voor onze provincie. Zonder heldere doelen en uitgewerkt beleid is die afweging onmogelijk.

Charda in haar betoog, “daarom houden wij de eigen focus vast. GrienLinks streeft naar verantwoordelijk begroten, integraal afwegen en verantwoorden. Naar balans zoeken tussen belangen maar altijd met brede welvaart in een toekomstbestendige schone en gezonde leefomgeving als uitgangspunt”. Namens GrienLinks dient Charda verschillende voorstellen in die we één voor één bij langs lopen:

1.De wettelijke opgaven NNN en KRW
In 2027 vallen belangrijke deadlines voor de NNN en de KRW. Het gaat om twee gigantische projecten waar veel geld mee gemoeid is. Charda geeft aan dat de “bestuurlijke en financiële consequenties van het niet behalen van de doelstellingen nog onduidelijk zijn. Wel glashelder zijn de consequenties in de praktijk van zwaar achterblijvende resultaten: onze leefomgeving vervuilt verder, en voor wie dat niet motivatie genoeg is: we zitten nog altijd gevangen in een stikstofslot”. Dat op de beide wettelijke taken niet alleen voorstellen ontbreken, maar ze hebben zelfs geen plek kregen bij de donkere wolken. “En dit is stuitend!”, aldus Charda. Daarom dient Charda namens GrienLinks samen met PvdA de motie Het jaar van de NNN en KRW.

Gedeputeerde Douwstra ontraadt de motie, want de consequentie van het niet behalen van de NNN-doelstellingen, wat ze ook mogen zijn, kúnnen voor de provinciale overheid zijn. En voor wat betreft de KRW-doelen is dat niet anders. Maar daar ligt de provincie op de goede route. Voor wat betreft een ander gedeelte van de KRW-doelstellingen, daar ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid bij het Rijk.

Motie Donkere wolken in 2027, KRW en NNN GrienLinks, PvdA, D66: verworpen met 10 stemmen voor (SP, GL, PvdA, D66) en 30 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, CU, VVD, FNP, CDA, BBB).

2.Digitale strategie
Digitalisering heeft het wel gered om opgenomen te worden in het korte ‘donkere wolken’ lijstje. Toch ziet GrienLinks het als te beperkt en te vrijblijvend. “We vragen om een integrale digitale strategie die bestaand beleid en praktische implementatie knoopt aan een onderliggende visie op digitalisering, AI, toegankelijkheid en ethiek”, aldus Charda. De motie wordt door het college positief geapprecieerd en de motie wordt met grote meerderheid aangenomen.

Motie integrale digitale strategie GL, PvdA, JA21, D66: aangenomen met 38 voor (GrienLinks, PvdA, D66, SP, FNP, CDA, VVD, CU, Steatenlid Jonker, PBF, Van Dijk, BBB) en 2 tegen (PVV).

3.David tegen Goliath
Bewoners en kleinere bedrijven zoals agrariërs worden in de afweging of gas- en zoutwinning niet of nauwelijks gehoord. “Eindeloze procedures en een eenzijdige informatievoorziening maakt bewoners en ondernemers moedeloos, terwijl ze als inwoner van Friesland wel worden geconfronteerd met de eeuwigdurende gevolgen van bodemdaling, aardbevingen en hogere waterschapslasten”, geeft Charda aan. Onze vraag is waarom er over bewoners en boeren wordt gesproken en niet mét hen. Daarom vragen we in een motie mijnbouwtafel voor bewoners en kleinere bedrijven, David tegen Goliath voor het instellen van een mijnbouwtafels waarin bewoners en bedrijven plek kunnen nemen.“De werkelijkheid van David van Goliath frustreert bewoners. We hopen dat met een mijnbouwtafel juist de direct betrokken serieus genomen zullen worden”.

Namens het college ontraadt gedeputeerde Douwstra deze motie, want welke rol past ons als college nu eigenlijk? En als we dit nu oppakken voor mijnbouw, wat moeten we dan straks doen bij andere onderwerpen, bijvoorbeeld bij het onderwerp 380kv’s? En waar houdt het dan op? En hoe zit het met verwachtingsmanagement? Want primair ligt de volks vertegenwoordigende rol bij de Provinciale Staten.

Charda richt zich tot de Staten en benadrukt tijdens het debat dat een ongelijk speelveld wordt ervaren door onze bewoners. “En daar ligt een grote behoefte: het beter in positie brengen van onze inwoners en hoe kunnen wij dit doen als provinciale volksvertegenwoordiging”. Helaas heeft het geen resultaat gehad en is de motie verworpen.

Motie David tegen Goliath PvdA, D66, PvdD: verworpen met 10 stemmen voor (SP, GL, PvdA, D66) en 30 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, CU, VVD, FNP, CDA, BBB).

4.Actieplan Zeer zorgwekkende stoffen
Charda geeft aan in haar betoog, “we zijn blij met de aangekondigde extra stipe voor de FUMO. Maar we hebben zelf ook een verantwoordelijkheid. Daarom dienen we een voorstel in om in beweging te komen op het beschermen van inwoners en omgeving”. GrienLinks wil een actieplan ZZS opstellen aanvullend op het Uitvoerings- en Handhavingsprogramma 2027, waar onder anderen de ZZS-uitstootbronnen in Fryslan worden geïnventariseerd en de Best Beschikbare Technieken in kaart worden gebracht die benut kunnen worden bij deze specifieke bronnen. Gedeputeerde Douwstra geeft aan dat deze motie eigenlijk overbodig is, want het college doet dit al. Na overleg heeft GrienLinks de motie ingetrokken.

5.Wereldkampioenschap korfbal
“Korfbal is een inclusieve sport die van oudsher veel beoefend wordt in Fryslân. Het brengt mensen bij elkaar. Het is een prachtige prestatie dat het is gelukt om het WK korfbal naar Fryslân te halen, en die inzet verdient steun”, aldus Charda. “Met onze motie Wereldkampioen korfbal laten we zien dat het niet altijd hoeft te gaan om het grote geld, of de intensieve inzet”.

Het college is niet enthousiast over deze motie en maakt zich vooral druk over de eventuele precedentwerking. En vanuit de organisatie is er geen behoefte, aldus gedeputeerde Kooistra. Ondanks de negatieve houding van het college, is de Provinciale Staten wél positief en de motie wordt met grote meerderheid aangenomen.

Motie Trots op het wereldkampioenschap korfbal in Fryslân GrienLinks, PvdA, BBB, CDA: Aangenomen met 37 stemmen voor (JA21, SP, GL, PvdA, CU, D66, VVD, FNP, CDA, BBB) en 3 stemmen tegen (PBF, PVV).

6.Wildopvang
De motie Landelijke regie en structurele Financiering dient GrienLinks namens de PvdD in, omdat PvdD afwezig is. Het amendement-Kostió c.s. levert de rijksoverheid haar bijdrage, met een jaarlijkse
financiering van € 0,9 miljoen per jaar. Met deze motie vragen wij GS om de Friese behoeften en knelpunten voor wildopvang in beeld te brengen. Wildopvangcentra en dierenhulporganisaties spelen een cruciale rol in onze samenleving.

Zo maken ze mogelijk dat de wettelijke zorgplicht (artikel 2.1 lid 6 en 7 van de Wet
dieren) kan worden nageleefd door de nodige zorg te verlenen aan hulpbehoevende dieren. Ook spelen ze een onmisbare rol bij het beperken van de verspreiding van het vogelgriepvirus, het beschermen van de volksgezondheid en het behandelen van zieke, wilde vogels.

Motie Landelijke regie en structurele financiering wildopvang GrienLinks, PvdA en PvdD: verworpen met 15 stemmen voor (SP, GL, PvdA, CU, D66, FNP) en 25 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, VVD, CDA, BBB)

7.Basisvaardigheden
Tenslotte een intentievoorstel in een wat bijzondere vorm. GrienLinks heeft altijd het standpunt gehandhaafd dat de provincie met een open huishouding zelf kan kiezen welke verantwoordelijkheden er, naast de wettelijke taken, wel of niet wordt opgepakt. Charda verwoord dit mooi. “Laaggeletterheid is een groot probleem met een rechtstreekse gevolgen voor het welzijn en zelfs gezondheid van gezinnen. Hoewel in de basis een gemeentelijke taak, zien we veel meerwaarde in een provinciale betrokkenheid en kansen om bij te dragen aan ambities die we koesteren in dit huis”.

Met de motie beoogt GrienLinks een belangrijke bijdrage te leveren voor de brede welvaart in Fryslan. Door de Friese bibliotheken terecht geconstateerd dat verbetering van de basisvaardigheden een langjarige en stevige investering vraagt, en de provincie als middenbestuur een belangrijke rol kan pakken om de kansengelijkheid in heel Fryslân te vergroten. In de Kadernota 2027 is een uitgebreide toelichting op het voorstel van het college opgenomen, maar de Kadernota is niet het juiste instrument voor het vaststellen van inhoudelijke beleidskeuzes.

Charda geeft krachtig in haar betoog en het debat weer,

“kom met aanvullende informatie hoe de budgetten zijn opgebouwd! Wat gaan we doen met welke doelen, en hoe gaan we vinger aan de pols houden? Hoe gaan we de samenwerking opzetten met gemeenten en maatschappelijke organisaties? We hebben de brieven van FERS en gemeenten gezien en delen het enthousiasme, maar als PS hebben we meer nodig dan de tekst in de kadernota. We zien heel graag dat GS de opdracht oppakt en de verantwoordelijkheid voelt om tegemoet te komen aan onze behoefte. Zonder beleid geen geld. Met deze motie geven we GS respijt om dit recht te zetten voordat wij moeten ingrijpen”.

Daarom vragen GrienLinks en de PvdA, in samenwerking met de BBB en FNP, voor de vaststelling van de begroting 2027 een uitgewerkt voorstel naar de Staten te sturen voor de besteding van de middelen voor 2027 t/m 2028. En dit voorstel wordt door het college en de overgrote meerderheid van de Provinciale Staten gesteund.

Motie stevige basis onder basisvaardigheden GL, PvdA, BBB, FNP: aangenomen met 33 stemmen voor (SP, GL, PvdA, CU, D66, FNP, CDA, BBB) en 7 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, VVD).

Verantwoord budget
Onze fractie blijft kiezen voor een provincie die haar kerntaken op orde heeft en investeert in natuur, biodiversiteit, schoon water en een gezonde leefomgeving. Een provincie die werkt aan brede welvaart, ruimte biedt aan cultuur en maatschappelijke organisaties, en open en eerlijk verantwoording aflegt over gemaakte keuzes. De Kadernota 2027 had een stevige basis kunnen leggen voor die toekomst. Helaas ontbreekt die fundering nog steeds. Daarom blijven wij aandringen op duidelijke keuzes, een heldere visie en een begroting die Fryslân echt toekomstbestendig maakt!

Belangrijke mee-ingediende amendementen en moties:
Motie Batterij voor mienskipsgebouwen PvdA, GL, FNP: aangenomen met 34 stemmen voor (PBF, SP, GL, PvdA, CU, D66, FNP, CDA, BBB) en 6 stemmen tegen (JA21, PVV, VVD)

Motie Subsidie sportverenigingen PvdA en GL: aangenomen met 34 stemmen voor (PBF, SP, GL, PvdA, CU, D66, FNP, CDA, BBB) en 6 stemmen tegen (JA21, PVV, VVD)

Motie Verder met gratis OV voor minima Pvda en GL: aangenomen met 34 stemmen voor (PBF, SP, GL, PvdA, CU, D66, FNP, CDA, BBB) en 6 stemmen tegen (Ja21, PVV, VVD)

Amendement geen spaarpot naast de VAR D66 en GL: aangenomen met 22 stemmen voor (Ja21, PBF, SP, PVV, GL, PvdA, CU, D66, VVD, FNP) en 18 stemmen tegen (CDA, BBB)

Motie Vervoersregeling cultuur D66, GrienLinks, PvdA, BBB, SP: aangenomen met 28 stemmen voor (SP, GL, PvdA verdeeld, CU, D66, FNP, BBB) 11 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, VVD, CDA) en 1 onthouding (Oosterbaan, PvdA)