Na jaren van uitstel presenteerde het college de contouren van de Friese Aanpak Stikstofreductie en Natuurherstel. Volgens de fractie GrienLinks is het positief dat er eindelijk weer een plan ligt, maar of dit plan de stikstofcrisis daadwerkelijk oplost?
“De contouren die het college schetst zijn redelijk helder, maar de maatregelen om het stikstofmonster aan te pakken zijn boterzacht”, aldus Jochem, hierdoor blijven boeren, woningzoekenden, ondernemers én de natuur nog jarenlang in onzekerheid.
Tijdens het debat maakte statenlid Jochem Knol duidelijk waarom GrienLinks vindt dat dit plan nog steeds onvoldoende is;
“Het voorstel van het college doet namelijk denken aan Op hoop van zegen van Herman Heijermans: een schip dat uitvaart, terwijl iedereen weet dat de kans groot is dat het de eindbestemming niet haalt. Dit college kiest voor een (te!) voorzichtige koers, vertrouwt sterk op vrijwilligheid en technische innovaties en durft onvoldoende harde keuzes te maken”.
Volwaardige samenwerking
Onze GrienLinks-fractie heeft niet aan de zijlijn gestaan en heeft geprobeerd het voorstel te verbeteren met een aantal concrete en belangrijke moties. Zo dienden we samen met de PvdA en de SP een motie in om gemeenten en het Wetterskip vanaf het begin volwaardig te betrekken bij de verdere uitwerking van de Friese aanpak. Stikstof houdt immers niet op bij de provinciegrens en raakt ook woningbouw, waterbeheer en de leefbaarheid van dorpen.
Gedeputeerde Kooistra gaf namens het college aan dat deze motie sympathiek (oordeel staten) was. De motie kreeg gelukkig een ruime meerderheid in Provinciale Staten.
Motie Andere overheden betrekken bij de uitwerking van de Friese stikstofreductie en natuurherstel (GrienLinks, PvdA en SP): aangenomen met 32 stemmen voor (PvdD, PBF, SP, GrienLinks, PvdA, ChristenUnie, D66, FNP, CDA en BBB) en 6 stemmen tegen (JA21,PVV, VVD en Steatelid Van Dijk).
Een probleem los je samen op!
Ook dienden GrienLinks samen met PvdA en SP een motie in om iedere sector verantwoordelijkheid te laten nemen voor het oplossen van de stikstofcrisis. En dat bij de verdere uitwerking van de stikstofplannen en maatregelen per sector wordt bekeken, welke maatregelen genomen of gestimuleerd kunnen worden om tot stikstofreductie en natuurherstel te komen. Immers niet alleen de landbouw, maar ook verkeer, industrie en andere uitstoters zullen moeten bijdragen. Een eerlijk verdeelde opgave zorgt voor meer draagvlak én meer perspectief voor boeren. Of zoals Jochem het aangaf “een probleem los je samen op!”.
Gedeputeerde Kooistra gaf deze motie het oordeel staten. Over deze motie ontstond een stakende stemming. Dat onderstreept hoe verdeeld Provinciale Staten zijn over een eerlijke verdeling van de opgave. Tijdens de vergadering van 6 mei waren er evenveel stemmen voor als tegen: een stakende stemming.
In de Provinciale Statenvergadering van 27 mei 2026 werd opnieuw gestemd en met succes! En met succes, de motie heeft het gehaald.
Motie Iedereen draagt bij aan het oplossen van het stikstofslot GrienLinks, PvdA en SP: aangenomen met 24 stemmen voor (GrienLinks, PvdA, SP, PvdD, D66, CU, VVD, Steatenlid Jonker, FNP en CDA) en 18 tegen (BBB, PVV, PBF en Steatenlid Van Dijk).
Scherpere tussentijdse doelen en vrijwilligheid?
Daarnaast pleitte Jochem namens GrienLinks in een motie om nu al bezig te gaan met scherpere tussentijdse doelen, mocht in 2028 blijken dat de tussentijdse doelstellingen niet worden behaald en de vergunningverlening niet op gang komen. Immers “wachten tot 2035 om te constateren dat doelen niet zijn gehaald, vinden wij onverantwoord. Juist door tussentijds te evalueren en waar nodig extra maatregelen te nemen, voorkom je dat Fryslân opnieuw vastloopt”, aldus Jochem.
Belangrijk, én politiek zeer gevoelig in deze motie, is dat dan ook de vrijwilligheid moet worden heroverwogen. En het voorliggend stikstofplan is juist gebaseerd op deze vrijwilligheid. Dit is een politieke keuze, gebaseerd op de politieke context van slechts dit moment, maar wel één waarmee een naar alle zekerheid grenzende waarschijnlijkheid de wettelijke doelen niet gehaald gaan worden. Voorbeelden zijn de Kader Richtlijn Water en de realiseren van het Natuurnetwerk. Jochem geeft in zijn betoog aan “Mooie beloftes, maar de consequenties aanvaarden als het niet werkt blijven achterwege. Met die voorbeelden in het achterhoofd heeft GrienLinks nu geen vertrouwen in het voorstel voor het aanpakken van de stikstofproblematiek. De kans dat het misgaat neemt het college voor lief”.
Gedeputeerde Kooistra ontraadde de motie en in de Provinciale Staten was er duidelijk geen meerderheid.
Motie Tussentijdse doelen aanscherpen (GrienLinks) verworpen met 28 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, ChristenUnie, VVD, FNP, CDA, Steatelid Van Dijk en BBB) en 10 stemmen voor (PvdD, SP, GrienLinks, PvdA en D66).
Geen nieuwe milieuproblemen a.u.b.
Last but not least de motie die we samen met de SP indienden ging over de mono-mestvergisting. Het college verwacht heel veel van mestvergisting. Hoewel mestvergisters geen bijdrage leveren aan stikstofreductie kan door een industriële en kostenverhogende bewerking stikstof worden ‘gestript’. Bij mestvergisting bestaat het gevaar dat andere afvalstoffen worden toegevoegd. Er is dan sprake van co-vergisting. Ervaringen elders in den lande leren ons dat we dat niet moeten willen.
“Immers we willen bij nieuwe technieken geen nieuwe milieuproblemen!”. Daarom willen we in ieder geval co-vergisting uit sluiten en alleen in zetten op mono-mestvergisters, waarbij dagverse mest wordt toegepast, om zo transport én milieuschade zoveel mogelijk te beperken.
College: wij willen niet alle ontwikkelsporen al limiteren, daarom groen-gas mogelijkheid niet beperken, waar volgens de BBB-fractie soms een bijmeng-verplichting is – 2e dictumpunt eruit? Dan transport op de weg zoveel mogelijk beperken, is niet uitvoerbaar denkt het college. Daarom ontraden.
Motie Mono-mestvergisting (GrienLinks en SP): verworpen met 29 stemmen tegen (JA21, PvdD, PBF, PVV, ChristenUnie, VVD, FNP, CDA, Steatelid Van Dijk en BBB) en 9 stemmen voor (SP, GrienLinks, PvdA en D66).
Gebiedsproces in Zuidoost-Fryslân
Samen met de PvdA en de SP dienden we ook de motie in voor gebiedsprocessen in Zuidoost-Fryslân. “Want voordat begonnen wordt met het herstel van de natuur moet voorkomen worden dat natuurgebieden opnieuw belast wordt met een teveel aan stikstof”, aldus Jochem. “Dat is de eerste opgave. Pas dan is natuurherstel zinvol en voorkomen we dat we dweilen met de kraan open”.
GrienLinks zegt al tientallen jaren dat naast het verminderen van de stikstofemissie een integrale aanpak noodzakelijk is. “Hydrologische maatregelen en terugdringen van het gebruik van pesticiden zijn net zo belangrijk”. Want het is echt een gemiste kans dat die processen drie jaar geleden vrijwel stil zijn gezet door de besluiten van de BBB. Dat heeft wat gedaan met het vertrouwen bij de overheden en organisaties die enorm veel tijd en moeite in gebiedsprocessen hebben geïnvesteerd.
Gedeputeerde Kooistra bevestigde dat in de Steatekommisje het gebiedsproces Zuidoost-Fryslan uitvoerig aan de orde is geweest. Het college ziet dan ook de urgentie om dit participatie- en gebiedsproces integraal op te pakken samen met alle partners en mede-overheden, ieder vanuit zijn eigen rol en positie.
De motie werd met een ruime meerderheid aangenomen. Dat is belangrijk, want juist in deze regio komen landbouw, natuur, water en leefbaarheid samen. Gebiedsgericht samenwerken met boeren, inwoners, natuurorganisaties en overheden biedt de grootste kans op duurzame oplossingen.
Tweesporenbeleid
Minder succesvol was de gezamenlijke motie voor een tweesporenbeleid. PvdA, GrienLinks, SP en PvdD wilden dat de provincie niet alleen inzet op vrijwillige maatregelen en innovatie, maar zich tegelijkertijd voorbereidt op aanvullende instrumenten als blijkt dat de doelen niet worden gehaald.
Gedeputeerde Kooistra was, net zoals bij onze motie Tussentijdse doelen aanscherpen, minder enthousiast en benadrukt dat het college tot in ieder geval het peiljaar 2030 maximaal inzet op het vrijwillige spoor én pas daarna wil evalueren. Kooistra gaf de volgende toezegging: “It kolleezje fiert it petear by de partisipaasjemominten mei de gebieten en sektoaren oer it normearjend belied”. Met andere woorden tijdens de participatiemomenten zal ook aandacht worden geven aan ‘het-wat-als-het-niet-lukt-met-alleen-maar-vrijwilligheid’.
Deze belangrijke motie werd helaas ook verworpen. Juist dat tweesporenbeleid had volgens onze fracties meer zekerheid kunnen bieden aan boeren én aan iedereen die wacht op natuurherstel of een woning.
Tweesporenbeleid aanpak stikstofreductie (PvdA, GrienLinks, PvdD en SP): verworpen met (JA21, PBF, PVV, ChristenUnie, VVD, FNP, CDA, Steatelid Van Dijk en BBB) en 10 stemmen voor (PvdD, SP, GrienLinks, PvdA en D66).
Tegenstem
Tijdens zijn stemverklaring maakte Jochem duidelijk waarom GrienLinks uiteindelijk niet kon instemmen met het voorstel van het college.“Onze fractie vindt het jammer dat de aanscherping van het beleid te lang gaat duren en vindt dat er eerder ingegrepen moet worden. De fractie had dit goed verwoord in een motie Tussentijdse doelen aanscherpen en wanneer deze motie het niet haalt, stemt de fractie tegen het finale besluit”.
En zo geschiede. Immers zolang tussentijds bijsturen onvoldoende wordt geborgd, bestaat het risico dat opnieuw kostbare jaren verloren gaan. Ook de PvdA gaf aan dat het ontbreken van een breed tweesporenbeleid voor haar een breekpunt was en stemde tegen het finale besluit.
Het debat maakte één ding duidelijk: de stikstofcrisis los je niet op met uitstel of wensdenken. Boeren verdienen duidelijkheid over hun toekomst. Jongeren verdienen een woning. Ondernemers hebben behoefte aan vergunningen die weer verleend kunnen worden. En onze natuur verdient herstel.
GrienLinks blijft zich daarom inzetten voor een aanpak die eerlijk is, gebaseerd is op ecologische kennis en waarbij alle sectoren hun verantwoordelijkheid nemen. Alleen met duidelijke keuzes creëren we weer ruimte voor Fryslân.
Het finale besluit Ontwerp Friese Aanpak Stikstofreductie en Natuurherstel wordt met 26 stemmen aangenomen (JA21, PBF, ChristenUnie, D66, VVD, FNP, CDA en BBB) en met 12 stemmen tegen gestemd (PvdD, SP, PVV, GrienLinks, PvdA en Steatelid Van Dijk).
Mee ingediende moties
Motie verantwoord investeren met risico’s in beeld wordt aangenomen met 35 stemmen voor (JA21, PvdD, PBF, SP, GrienLinks, PvdA, ChristenUnie, D66, VVD, FNP, CDA en BBB) en 3 stemmen tegen (PVV en Steatelid Van Dijk).
Motie Wy geane foar wissichheid wordt aangenomen met 34 stimmen voor (JA21, PvdD, SP, GrienLinks, PvdA, ChristenUnie, D66, VVD, FNP, CDA en BBB) en 4 stemmen tegen (PBF, PVV en Steatelid Van Dijk).
Motie Grootste uitstoters wordt verworpen met 27 stemmen tegen (JA21, PBF, PVV, VVD, FNP, CDA, Steatelid Van Dijk en BBB) en 11 stemmen voor (PvdD, SP, GrienLinks, PvdA, ChristenUnie en D66).
