Geplaatst op

Democratische controle op de energietransitie moet beter

miniatuur van personen met grote lucifers

Provinciale Staten hebben unaniem ingestemd met de aanbevelingen van de Noordelijke Rekenkamer (NRK) over de democratische legitimiteit van de energietransitie in Fryslân. Voor GrienLinks is dat een belangrijk signaal: inwoners en volksvertegenwoordigers moeten goed betrokken blijven bij grote keuzes over onze energievoorziening.

De Noordelijke Rekenkamer concludeert in haar rapport Regionale democratie vergt energie – een vervolg dat de democratische legitimiteit van het proces na de RES 1.0 onvoldoende is geborgd. Zo waren Provinciale Staten niet betrokken bij de keuze om geen nieuwe Regionale Energiestrategie (RES 2.0) op te stellen, maar te volstaan met een voortgangsrapportage. Ook blijkt dat inwoners nauwelijks betrokken zijn geweest bij beleidsvorming rond de energietransitie.

Namens GrienLinks gaf Charda Kuipers aan dat het rapport scherp en doortastend is, zoals we van de Rekenkamer gewend zijn.

“Toen de aanbevelingen uit het eerdere onderzoek van 2021 werden afgevoerd, hebben wij al aangegeven dat het college daar te makkelijk mee omging. We zijn blij dat deze aandachtspunten nu opnieuw op de agenda staan.”

GrienLinks benadrukte tijdens het debat dat niet alleen participatie van inwoners belangrijk is, maar ook de positie van volksvertegenwoordigers. Juist bij grote ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken moet democratische legitimiteit centraal staan. Die les geldt niet alleen voor de energietransitie, maar ook voor andere dossiers zoals de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en de toekomst van het landelijk gebied.

Daarnaast deed GrienLinks mee met de motie van het CDA, de BBB en PvdA voor meer democratische sturing, participatie en transparantie binnen de RES-processen. Deze motie werd met ruime meerderheid aangenomen. Ook een amendement van de FNP om participatieregels breder toe te passen dan alleen op de energietransitie kreeg brede steun en werd aangenomen.

Een motie van de PVV over netkosten en tariefdifferentiatie werd uiteindelijk ingetrokken. Wel deed gedeputeerde Knol de toezegging dat Provinciale Staten in het najaar van 2026 een impactanalyse ontvangen over de verwachte stijging van netkosten en de gevolgen van nieuwe tariefsystemen voor Friese huishoudens en ondernemers.

Voor GrienLinks is de boodschap helder: de energietransitie kan alleen slagen als inwoners, maatschappelijke organisaties en volksvertegenwoordigers daadwerkelijk invloed hebben op de keuzes die worden gemaakt. Democratische betrokkenheid is geen bijzaak, maar een voorwaarde voor draagvlak en vertrouwen.

Geplaatst op

Fryslân bekritiseerd door Noordelijke Rekenkamer, inspanningen voor water komen te kort

Een afbeelding van vervuild water

Tijdens de Statenvergadering van 28 januari 2026 werd het NRK-Rapport ‘wettersnoden’ behandeld. Dit rapport gaat over de bestuurlijke inzet ten aanzien van de wateropgaven waar de Noordelijke provincies nu en in de toekomst mee te maken hebben. Hier kwamen een paar flinke aanbevelingen naar voren. De conclusie is duidelijk: er wordt nog te weinig gedaan.
Één van de wateropgaven is de waterkwaliteit, iets wat is gewaarborgd in Europese regelgeving: de Kader Richtlijn Water. De Nederlandse overheid heeft deze richtlijn vertaald in een opgave die voltooid moet worden door onder andere provincies. De provincie Fryslân heeft een klein jaar geleden nog een tussenevaluatie gedeeld met de Staten. Hier hebben we een tal van moties ingediend. Deze werden allen overbodig bevonden..

Vandaar onze verassing om de conclusie dat de maatregelen die door de provincie worden genomen ontoereikend zijn om de doelen te behalen. Deze maatregelen zijn vrijwillig van aard; niet verplicht dus. Maar we moeten vólgend jaar al naar de EU om onze resultaten te laten zien. Hier heeft Nederland en Fryslân al 25 jaar de tijd voor gehad. Zo stelt Elsa in haar betoog:

‘Onze grootste zorg betreft de waterkwaliteit. De KRW doelen voor 2027 worden niet gehaald en het lijkt alsof dit niet als urgent probleem wordt ervaren. We hebben ons er bij neergelegd. En dat vinden wij erg zorgelijk.’

Onze voorstellen
Terug van weggeweest, één van onze ‘overbodige’ moties tijdens de behandeling van de KRW: Stoppen bij de bron. Want de stoffen waaraan we de kwaliteit van het water toetsen zijn inmiddels achterhaald. Er zijn inmiddels een tal aan Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) bekend en dat aantal zal in de toekomst ongetwijfeld toenemen. Hierom vragen we in dit voorstel om bij de uitwerking van de aanbevelingen van het NRK Rapport de geüpdatete lijst van ZZS mee te nemen.

Verder vraagt GrienLinks aandacht voor het contact met het bedrijfsleven. Bedrijven verdienen de aandacht en hulp bij een transitie naar schonere en circulaire productiewijzen. In de tussenevaluatie van de KRW stond ‘handelingsperspectief’, wat wij interpreteren als een beleidsinterventie, over communicatie en bewustwording over de KRW voor inwoners en bedrijven. GrienLinks vraagt dan ook: hoe staat het met de implementatie?

Mee ingediend
De motie ‘open gesprek met het wetterskip’ van de PvdA in reactie op de enige aanbeveling die het College niet overneemt uit het NRK-rapport. Dat gaat over contact met het Wetterskip. De aanbeveling stelt dat het wetterskip een jaarlijks rapportage moet opstellen met (aan de hand van meetbare indicatoren) de stand van zaken van de uitvoering van het waterbeheerprogramma. Deze rapportage dient als bespreekstuk om jaarlijks met het Dagelijks Bestuur van het Wetterskip te bepalen of de uitvoering op koers ligt. Een goede samenwerking is wat ons betreft de basis voor het behalen van alle water- en bodemsturende doelen. De motie vraagt hierom naar een samenwerking tussen Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur.

De motie motie biosiden ynstee fan gewaaksbeskermingsmiddels van de FNP vraagt om het woord gewasbeschermingsmiddelen in één van de overgenomen aanbevelingen in het rapport te vervangen met ‘biociden’. Met deze aanpassing wordt de betekenis ietwat verruimt en dat is wat ons betreft noodzakelijk!

Reactie college
Over de motie ‘stoppen bij de bron’ haalt de Gedeputeerde nogmaals het bestuursakkoord aan waar zij in 2023 afspraken hebben gemaakt om niet vooruit te lopen op bepaalde doelen. De Gedeputeerde Staten zullen dus niets extra’s doen totdat een meerderheid van de Provinciale Staten ander stemt. Oordeel Staten.
Wat betreft onze motie over het bedrijfsleven, deze werd niet meet- of uitvoerbaar geacht. Daarbij stelt GS dat zij al in gesprek zijn met bedrijven. De Gedeputeerde sluit af met de stelling dat zorgen rondom de KRW-doelen in nutriënten en chemie zit, en dat is een zaak van het Rijk. Oordeel: ontraden.

Stemming
Motie ‘stoppen bij de bron’: Verworpen met 11 stemmen voor (GrienLinks, Partij voor de Dieren, PvdA, SP, Jonker) en 29 stemmen tegen (BBB, CDA, ChristenUnie, FNP, JA21, PVV, Provinciaal Belang Fryslân, Steatelid Van Dijk, VVD)

Motie ‘in contact met bedrijfsleven’: Verworpen met 11 stemmen voor (GrienLinks, Partij voor de Dieren, PvdA, SP, Jonker) en 29 stemmen tegen (BBB, CDA, ChristenUnie, FNP, JA21, PVV, Provinciaal Belang Fryslân, Steatelid Van Dijk, VVD)

Motie ‘biosiden ynstee fan gewaaksbeskermingsmiddels’: Verworpen met 14 stemmen voor (CU, FNP, GrienLinks, PvdA, SP, Jonker) en 26 stemmen tegen (BBB, CDA, JA21, PVV, Partij voor de Dieren, PBF, Van Dijk, VVD)

Motie ‘open gesprek met het wetterskip’: Verworpen met 11 stemmen voor (GL, PvdD, PvdA, SP, Jonker) en 29 stemmen tegen (BBB, CDA, CU, FNP, JA21, PVV, PBF, Van Dijk, VVD)
Uiteindelijk besluit NRK-Rapport: Aangenomen met 38 stemmen voor en 2 stemmen tegen (PVV)

Geplaatst op

Rapport van de Noordelijke Rekenkamer: ‘Af-en-toezicht: Een onderzoek naar de energiebesparingsplicht bij bedrijven onder gemeentelijk en provinciaal toezicht’


Energie is vrijwel dagelijks in het nieuws: netcongestie, hoge kosten, energiecrisis en de energietransitie. Maar volgens onze Jochem blijft er één cruciale oplossing blijft vaak onderbelicht

“energie die we niet gebruiken, hoeven we ook niet op te wekken, te transporteren en te betalen. En juist daarom is energiebesparing zo’n krachtig instrument!”.

De Noordelijke Rekenkamer bracht recent het rapport Af-en-toezicht uit, over de energiebesparingsplicht bij bedrijven onder gemeentelijk en provinciaal toezicht. Een degelijk en scherp rapport, dat laat zien dat veel bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen, maar dat toezicht en handhaving nodig blijven om de wettelijke energiebesparingsplicht ook daadwerkelijk effect te laten hebben.

Toezicht als ondersteuning, niet als straf
Voor GrienLinks is toezicht, zoals Jochem het in zijn betoog mooi aangaf “geen doel op zich. Het gaat niet om “het mes op de keel”, maar om ondersteunen, helpen en het creëren van een gelijk speelveld. Goedwillende bedrijven mogen niet de dupe worden van minder welwillenden. Juist daarom is effectief toezicht nodig”. De FUMO (Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing) wil die rol actief en ondersteunend invullen en GrienLinks is blij dat het college van Gedeputeerde Staten alle aanbevelingen van de Noordelijke Rekenkamer heeft overgenomen.
Het bijbehorende PS-voorstel onderstreept dat energietoezicht een wettelijke taak is binnen vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De Rekenkamer laat zien dat het effectiever kan en moet. Dat vraagt om duidelijke prioritering, betere informatie en samenwerking tussen provincie, gemeenten en uitvoeringsdiensten.

Zorgen over transparantie en democratische controle
Tijdens het betoog en in het debat maakte Jochem de zorgen van GrienLinks kenbaar over de opstelling van enkele Friese gemeenten. “Twee gemeenten weigerden zonder toelichting informatie aan te leveren aan de FUMO, waardoor de Rekenkamer haar onderzoeksrol niet goed kon uitvoeren. Dat vinden wij zorgelijk”, aldus Jochem. En daarom diende Jochem samen met D66, SP en PvdD een toch wel bijzondere motie in, waarin Provinciale Staten van Fryslan zich uitspreekt:
• dat het van essentieel belang is dat de provincie Fryslân en alle Friese gemeenten in gezamenlijkheid meewerken aan het leveren van informatie om het onderzoekswerk van de Noordelijke Rekenkamer mogelijk te maken;
• Dat als de provincie Fryslân en de Friese gemeenten dit niet doen, dit gedegen dient te worden onderbouwd en gemotiveerd.

Vertrouwen én verantwoordelijkheid
In het debat werd ook gepleit voor terughoudendheid door onder anderen de BBB in haar amendementVertrouwen in Friese bedrijven, waarin de aanbeveling van de Rekenkamer wordt geschrapt in het besluitstuk. Om concurrerend te blijven hebben bedrijven voortdurend aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. En daarom is het volgens de indienende partijen dan ook legitiem om te vertrouwen in onze ondernemers en het huidige energietoezicht vanuit de provincie geen hogere prioriteit te geven.

Jochem kiest namens onze fractie voor een andere balans: “vertrouwen waar het kan, toezicht waar het moet”. Energiebesparing is geen vrijblijvende ambitie, maar een wettelijke plicht en een noodzakelijke stap richting een duurzaam en eerlijk energiesysteem.

Stemming
Gedeputeerde De Vries reageert terecht op onze motie terughoudend, omdat het een oproep is van de Provinciale Staten. Echter, de gedeputeerde doet wel de toezegging dat hij tijdens de eerstkomende vergadering van de FUMO het punt wat GrienLinks aandraagt in de motie zal benoemen tijdens de rondvraag. En de Provinciale Staten spreekt haar helaas tegen de oproep uit, met:
18 Voor: GL, PvdA, PvdD, SP, CU, D66, VVD en FNP
24 Tegen: BBB, CDA, PVV, JA21 en Steatelid Jonker.

Lees hier het betoog van Statenlid Jochem Knol

Geplaatst op

Meerderheid Staten wil geen beperkende regels voor landbouw – NRK rapport

Op 27 september 2023 werd het rapport van de Noordelijke Rekenkamer ‘Terugblikonderzoek duurzame landbouw’ behandeld. Al eerder gaf de GrienLinks fractie aan verbijsterd te zijn over de terughoudende aanpak van de provincie in de transitie naar een natuurinclusieve en grondgebonden landbouw. Jochem Knol diende op 27 september een motie in, samen met PvdD, om de ruimtelijke instrumenten die er zijn (grondgebondenheid, grootte van de stallen) nu op een rij te zetten en een keus te maken voor de inzet ervan. Dit was ook de aanbeveling van de NRK. Verder lezen

Geplaatst op

Rapport NRK over Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij

De Noordelijke Rekenkamer onderzocht de werkwijze van de Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij (NOM). Op woensdag 12 juli 2023 bespraken de Staten het rapport van de NRK. De NOM investeert in de drie noordelijke provincies overheidsgeld (van het Rijk en de provincies) om bedrijven te helpen zich in het Noorden te vestigen. Jochem Knol vroeg de gedeputeerde om een toezegging om ook criteria als duurzaamheid, klimaat, water en circulariteit bij het uitkiezen van deze bedrijven mee te laten tellen. De gedeputeerde vond dat ingewikkeld. Verder lezen

Geplaatst op

GrienLinks verbijsterd over terughoudende aanpak van provincie in transitie naar duurzame landbouw: politieke moed nodig

Op 10 juli 2023 presenteerde de Noordelijke Rekenkamer (NRK) haar onderzoeksrapport met een ‘terugblik’ op de aanbevelingen uit het vernietigende vorige rapport in 2020 over het effect van het duurzame landbouwbeleid van de provincie. Toen was de conclusie dat de provincie 21 miljoen euro aan duurzaam landbouwbeleid had uitgegeven, maar geen idee had of dat resultaat had opgeleverd. De provincie heeft in 2020 alle aanbevelingen uit dat rapport overgenomen. De Noordelijke Rekenkamer heeft gekeken of de provincie het dit keer wél goed heeft aangepakt. De NRK heeft dus getoetst of de aanbevelingen in de praktijk zijn gebracht. Verder lezen